دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
NSAID
8 دەرمان
Indocin, Tivorbex, Indocin SR
indomethacin
ئیندۆمێثاسین (Indomethacin) دەرمانێکی بەهێزە لە گرووپی دەرمانە دژە هەوکردنە نائەستێرۆیدییەکان (NSAIDs). ئەم دەرمانە کاردەکات بۆ کەمکردنەوەی ئەو هۆرمۆنانەی کە دەبنە هۆی دروستبوونی هەوکردن (Inflammation) و ئازار (Pain) لە جەستەدا. بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنی توندی جومگەکان، ئازاری ماسولکەکان، و هەندێک جۆری تایبەتی سەرئێشە بەکاردێت.
Advil, Motrin, Nuprin, Midol, Nurofen
ibuprofen
ئایبوپڕۆفین دەرمانێکی دژەهەوکردنی ناسیتیرۆیدییە (NSAID) کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار، دابەزاندنی پلەی گەرمی لەش (تا)، و کەمکردنەوەی هەوکردن. ئەم دەرمانە بەبێ ڕەچەتەی پزیشک (OTC) لە زۆربەی وڵاتان بەردەستە و یەکێکە لە باوترین دەرمانەکانی ئازارشکێن لە جیهاندا. ئایبوپڕۆفین بۆ چارەسەرکردنی چەندین حاڵەتی ئازار و هەوکردن بەکاردێت، وەک سەرئێشە، ئازاری ماسولکە، ئازاری پشت، ئازاری ددان، ئازاری سووڕی مانگانە، نیشانەکانی سەرما و هەڵامەت، و ئازاری جومگەکان کە پەیوەندییان بە هەوکردنی جومگەکانەوە هەیە. ئەم دەرمانە بە شێوەی حەب، کەپسول، شرووب، و کرێم بەردەستە، کە هەریەکەیان بۆ مەبەستی جیاواز بەکاردێن. گرنگە کە هەمیشە ڕێنماییەکانی بەکارهێنان و بڕی پێویست (دۆز) ڕەچاو بکرێت بۆ خۆپاراستن لە کاریگەرییە لاوەکییەکان.
Aspirin, Bayer Aspirin, Ecotrin, Bufferin, Anacin
acetylsalicylic acid
ئەسپرین (ئەسیتیل سالیسیلیک ئەسید) یەکێکە لە دەرمانە کۆن و بەربڵاوەکان کە سەر بە پۆلی دژە-هەوکردنە ناستیرۆیدییەکان (NSAIDs) و هەروەها وەک ماددەیەکی دژە-مەیین کاردەکات. • **فارماکۆلۆژی:** ئەسپرین کاریگەرییەکانی بەهۆی ڕێگریکردن لە ئەنزیمی سایکلۆئۆکسیجینەیز (COX-1 و COX-2) دەردەخات. ئەم ئەنزیمانە بەرپرسن لە دروستکردنی پرۆستاگلاندینەکان، کە ڕۆڵێکی سەرەکییان هەیە لە دروستبوونی ئازار، هەوکردن و تا. بە ڕێگریکردن لە COX-1، ئەسپرین هەروەها ڕێگری لە دروستبوونی ترۆمبۆکسان A2 دەکات لە پلاتێلێتەکاندا، کە ماددەیەکی گرنگە بۆ مەیینی خوێن. ئەم کاریگەرییە دژە-مەیینە بە شێوەیەکی هەمیشەیی (irreversible) دەبێت لەسەر پلاتێلێتەکان بۆ ماوەی ژیانی پلاتێلێتەکە (نزیکەی ٧-١٠ ڕۆژ). • **فارماکۆکینێتیک:** * **مژین (Absorption):** ئەسپرین بە خێرایی لە ڕیخۆڵە بچووکەکانەوە دەمژرێت، هەرچەندە بڕێکی کەمیشی لە گەدەدا دەمژرێت. بوونی خواردن لە گەدەدا دەتوانێت خێرایی مژین کەم بکاتەوە. * **دابەشبوون (Distribution):** بە خێرایی بەسەر شانەکانی جەستەدا دابەش دەبێت و دەتوانێت بەربەستی خوێن-مێشک و بەربەستی وەرسی تێپەڕێنێت. * **میتابۆلیزم (Metabolism):** لە جگەردا بە خێرایی دەگۆڕێت بۆ سالیسیلیک ئەسیدی چالاک، کە ئەویش خۆی دەگۆڕێت بۆ میتابۆلیتەکانی تر. * **دەردان (Excretion):** سالیسیلیک ئەسید و میتابۆلیتەکانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە لە میزدا دەردەدرێن. نیوەتەمەنی دەردانی ئەسپرین کورتە (نزیکەی ١٥-٢٠ خولەک)، بەڵام نیوەتەمەنی سالیسیلیک ئەسید درێژترە (نزیکەی ٢-٣ کاتژمێر بۆ دۆزی ئاسایی، و زیاتر بۆ دۆزی بەرز). • **بەکارهێنانە کلینیکییەکان:** ئەسپرین بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار، دابەزاندنی تا، کەمکردنەوەی هەوکردن، و گرنگتر لە هەموویان، بۆ ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بەهۆی کاریگەرییەکەی لەسەر مەیینی خوێن. • **تایبەتمەندییە تایبەتەکان:** کاریگەری دژە-مەیینی ئەسپرین بەهۆی ڕێگریکردنی هەمیشەیی لە پلاتێلێتەکان، تایبەتمەندییەکی ناوازەیە کە لە زۆربەی NSAIDەکانی تر جیای دەکاتەوە. ئەمەش وای لێدەکات ببێتە دەرمانێکی سەرەکی لە ڕێگریکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.
Voltaren, Cataflam, Zipsor, Zorvolex, Pennsaid, Solaraze, Flector
diclofenac
دیکلۆفیناک دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدییە (NSAID) کە ئازار و هەوکردن کەمدەکاتەوە. میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە ئەنزیمی کۆکس (Cyclooxygenase) کە بەرپرسە لە دروستکردنی پرۆستاگلاندینەکان. پرۆستاگلاندینەکان ماددە کیمیاییەکانی ناو لەشمانن کە هۆکارن بۆ هەوکردن، ئازار و تا. دیکلۆفیناک بە شێوەی جۆراوجۆر بەردەستە، وەک حەب، شلەمەنی، دەرزی، و جێڵ. دەرزی دیکلۆفیناک بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئازاری توند بەکاردێت، لە کاتێکدا جێڵەکەی زیاتر بۆ ئازاری ناوچەیی وەک ئازاری ماسولکە و جومگەکان بەکاردێت. جێڵەکە ڕاستەوخۆ دەخرێتە سەر پێست لە شوێنی ئازارەکە و یارمەتی کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن دەدات لەو ناوچەیەدا. گرنگە ئەوە بزانیت کە دیکلۆفیناک دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت، بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دڵ، گورچیلە، یان گەدە و ڕیخۆڵەیان هەیە، هەروەها لەگەڵ دەرمانەکانی تردا کارلێک دەکات.
Aleve, Naprosyn, Anaprox, Midol Extended Relief
naproxen
ناپرۆکسین دەرمانێکە لە جۆری دژە هەوکردنە ناهێرسکارییەکان (NSAIDs). کاردەکات بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی ماددە کیمیاییەکان لە لەشدا کە دەبنە هۆی ئازار و هەوکردن. بە تایبەتی، ناپرۆکسین ئەنزیمەکانی COX-1 و COX-2 دەگرێت، کە ئەنزیمەکانن بەرپرسن لە بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان. پرۆستاگلاندینەکان ڕۆڵیان هەیە لە هەستکردن بە ئازار، تا، و هەوکردن. بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان، ناپرۆکسین ئازار و هەوکردن کەم دەکاتەوە. ناپرۆکسین بە شێوەیەکی کاریگەر لە ئازارەکانی سووک تا مامناوەند و هەروەها بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن بەکاردێت. بە خێرایی لە ڕیخۆڵەکاندا هەڵدەمژرێت و لە لەشدا بڵاودەبێتەوە.
Mobic
meloxicam
مێلۆکسیکام دەرمانێکە بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن و ڕەقبوون کە بەهۆی حاڵەتەکانی وەک هەوکردنی جومگەکانەوە دروست دەبێت.
Toradol (common brand name for the oral and injectable forms)
ketorolac
کیتۆرۆلاک دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدە (NSAID) کە تایبەتمەندی ئازارشکێن (ئازار کەمکەرەوە)، دژە هەوکردن و دژە تای (تا کەمکەرەوە)ی هەیە. بە هەردوو شێوەی زارەکی و دەرزی بەردەستە. دەرمانەکە بە ڕێگریکردن لە دروستکردنی پرۆستاگلاندینەکان کاردەکات کە ئەو ماددانە بەشدارن لە نێوەندگیری ئازار و هەوکردن و تا. زۆرجار فۆڕمی زارەکی بۆ چارەسەری کورتخایەنی ئازاری توندی مامناوەند دەنووسرێت، بە شێوەیەکی گشتی تا پێنج ڕۆژ. لە بەرامبەردا، فۆڕمی دەرزی بۆ ئەو بارودۆخانە بەکاردەهێنرێت کە ئازارشکێنی خێرا و بەهێز پێویستە، وەک لە شوێنەکانی دوای نەشتەرگەری. ناوی مارکە کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندی بە کیتۆرۆلاکەوە هەیە بریتییە لە تۆرادۆل. کیتۆرۆلاک بە میکانیزمی کارکردنی تایبەتمەندە کە بریتییە لە ڕێگریکردن لە چالاکیی ئەنزیمەکانی سایکلۆئۆکسیجیناز (COX)، بەمەش بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان کەمدەکاتەوە. ئەم میکانیزمە بەشدارە لە کاریگەرییەکەی لە کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن کە پەیوەندییان بە حاڵەتە جیاوازەکانەوە هەیە. بەکارهێنانی کیتۆرۆلاک لە ژێر ڕێنمایی پیشەیی چاوەدێری تەندروستیدا زۆر گرنگە بەهۆی کاریگەرییە نەرێنییە ئەگەرییەکان، دژە نیشانەکان و کارلێککردن لەگەڵ دەرمانەکانی تر. بڕیاری دەرمانی کیتۆرۆلاک و هەڵبژاردنی فۆرمولاسیۆن و ماوەی بەکارهێنانی پەیوەستە بە باری پزیشکی تایبەت و باری تەندروستی تاکەکەسی نەخۆشەکە. ئامۆژگاری نەخۆشەکان دەکرێت کە بە توندی پابەندبن بە ژەمە دەرمانی دیاریکراو و ڕاوێژ بە دابینکەری چاوەدێری تەندروستی خۆیان بکەن ئەگەر هەر نیگەرانییەکیان هەبوو یان کاریگەری نەرێنییان هەبوو.
Voltfast, Voltaren, Cataflam, Zorvolex
diclofenacsodium
دیکلۆفیناک سۆدیۆم دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدە (NSAID) کە سەر بە پۆلی وەرگیراوەکانی ترشی فینێل ئەسیتکە. بە فۆرمولاسیۆنی جۆراوجۆر بەردەستە، لەوانە حەبی زارەکی، کەپسول، جێڵی ناوەوە، گیراوە بۆ دەرزی.