دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Analgesics
11 دەرمان
Dolophine, Methadose, Amidone
methadone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: مێتهادۆن دەرمانێکی ئۆپیۆیدییە کە بۆ کەمکردنەوەی ئازار و چارەسەری نەخۆشییەکانی وەک دەردەکانی پشت و ئازاری توند بەکاردێت. هەروەها بەشێوەیەکی بەرچاو بەکاردێت بۆ چارەسەری dependency (پەروەردەبوون) لەسەر ماددە هۆشبەرەکان، بەتایبەت هیرۆئین. ئەم دەرمانە کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە و دەبێت لەژێر چاودێری پزیشکدا بەکاربهێنرێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: مێتهادۆن دەرمانێکی سintétikە (دروستکراوی لابوراتوار)یە کە لە گروپی ئۆپیۆیدەکانە. ئەوەش دەرخەری میکانیزمی کردەکاریکردنی لەسەر جەستەیە. کاریگەرییەکانی بەهێزن و پێویستی بە چاودێریی پزیشکی هەیە. چەندین جۆری جیاوازی لە بەرھەمھێنان و دەرھێناندا ھەیە، کە کاریگەرییەکانیان جیاوازە. - میکانیزمی کردار: مێتهادۆن بەو شێوەیە کار دەکات کە وەک ئەگۆنیستی opioid receptors لە مێشکدا دەچیتە ناوەوە و ئازار کەمدەکاتەوە و هەست بە ئارامی دەکات. ئەمەش ڕێژەی dopamine لەمێشکدا زیاد دەکات کە دەبێتە هۆی هەستکردن بە ئارامی و کەمبوونەوەی ئازار. میکانیزمەکەی کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە و دەبێت لەژێر چاودێری پزیشکدا بەکاربهێنرێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارهێنان. بۆ نموونە، مژینی لە ڕێگای دەمەوە (oral) کەمترە لە ڕێگای injectionەوە. تێچوونی کات و ڕێژەکەش بەپێی بارودۆخەکەی نەخۆش دەگۆڕێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی مێتهادۆن بەرزە، واتە بەشێکی زۆری دەرمانەکە بەشێوەیەکی چالاک لە جەستەدا دەمێنێتەوە و دەتوانێت کاریگەرییەکانی خۆی بەردەوام بکات. ئەمەش پێویستی بە چاودێری پزیشکی هەیە، بۆ ئەوەی دۆزی دەرمان لە جەستەدا بە باشی بەڕێوە بچێت. - نیوە تەمەن (Half-life): نیوە تەمەنی مێتهادۆن درێژە، واتە کاتی پێویست بۆ کەمبوونەوەی نیوەی ڕێژەی دەرمانەکە لە جەستەدا، لە لایەنەكانی جیاوازدا جیاوازە. - لوتکەی چڕیی پلازما: کاتێک کە ڕێژەی دەرمانەکە لە خوێندا دەگاتە لوتکە، دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارهێنان و دۆخی نەخۆشەکە. ئەمەش گرنگییەکی زۆری هەیە لە دیاریکردنی ڕێژەی دەرمان و کاتەکانی بەکارهێنانی. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری ئازاری توند، بەتایبەت ئازاری درێژخایەن . باشترین بەکارھێنان بۆ ئازاری درێژخایەنە . بەکارھێنانی لە ھەندێک حاڵەتدا بۆ چارەسەر کردنی دەردی پشت، زۆر بەکار دێت. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری dependency لەسەر ئۆپیۆیدەکان، وەک چارەسەرێکی مەودای درێژخایەن بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی وازھێنان لە ماددە هۆشبەرەکان . بەکارھێنانی وەک چارەسەری ھەندێک نەخۆشی دەماری دەبێت لە ژێر چاودێری پزیشکدا بێت. - مەرجەکانی ئامانج: ئازاری توند، dependency لەسەر ئۆپیۆیدەکان، ھەندێک نەخۆشی دەماری ، ھەندێک جۆری ئازاری کە پشت بە دەرمانی ئازارشکێن نادات. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازار، کەمکردنەوەی نیشانەکانی dependency لەسەر ئۆپیۆیدەکان، باشتربوونی گوزەرانی نەخۆش، کەمکردنەوەی پێویستی بە دەرمانەکانی تر. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاتەکەی دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارهێنان، بەڵام بەگشتی لە ماوەی چەند خولەکێکەوە بۆ چەند کاتژمێرێک دەست پێدەکات. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەرییەکەی درێژە، لە چەند کاتژمێرێکەوە بۆ چەند ڕۆژێک. - کارلێکەکانی دەرمان: مێتهادۆن کارلێکی لەگەڵ چەندین دەرمانی تر هەیە، بۆیە گرنگە پزیشک ئاگاداربێت لە هەموو دەرمانەکانی تر کە نەخۆشەکە بەکاری دەهێنێت. وە چەندین کارلێکی نەرێنی ھەیە لەگەڵ زۆر دەرمان. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەرکردن دەگۆڕێت بەپێی بارودۆخی نەخۆش و جۆری نەخۆشییەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانێکی بەهێزە و پێویستی بە چاودێری پزیشکی هەیە، بەتایبەت لە دەستپێکی چارەسەر و گۆڕینی ڕێژە. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی ئازار و نیشانەکانی dependency لەسەر ئۆپیۆیدەکان. - گرنگی کلینیکی: گرنگییەکی زۆری هەیە لە چارەسەری ئازاری توند و dependency لەسەر ئۆپیۆیدەکان. - پرۆفایلی سەلامەتی: پێویستە بە باشی بەکاربهێنرێت و لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت، چونکە ڕێژەیەکی زۆر لە کاریگەرییە لاوەکییەکانی هەیە.
Ultram, Rybix, ConZip, others
tramadol
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: Tramadol وەک دەرمانێکی ئازارشکێن (analgesic) دادەنرێت کە کاریگەرییەکانی لەسەر سیستەمی دەمارەکانی جەستە هەیە و دەتوانێت ئازاری مامناوەند تا زۆر کەم بکاتەوە. ئەم دەرمانە جۆرێکە لە ئۆپیۆیدەکان (opioids) بەڵام بەهێزی کەمترە لە ئۆپیۆیدەکانی تری وەکو مورفین. ئەمەش دەکاتە دەرمانێکی باش بۆ ئازارەکانی مامناوەند کە چارەسەر ناکرێن بە دەرمانەکانی تری بێ ئۆپیۆید. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Tramadol یەکێکە لە گروپی کیمیایی opioid analgesics و کاریگەرییەکانی لە ڕێگای بەستنی بە receptors دەست پێدەکات. دەرمانەکە لە ڕێگەی ڕێگریکردن لە گواستنەوەی impulse لە ناو دەمارەکاندا کار دەکات بۆ کەمکردنەوە و باشبوونی ئازار. کاریگەرییە سەرەکییەکەی بۆ کەمکردنەوەی ئازارە. - میکانیزمی کردار: Tramadol لە ڕێگای چەند میکانیزمەوە کار دەکات، یەکێکیان بەستنیەتی بە opioid receptors لە مێشک و کۆئەندامی دەماریدا. هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر serotonin و norepinephrine reuptake inhibitors کە ڕۆڵێکی گرنگیان هەیە لە هەستکردن بە ئازار و دابەزاندنی ئاستی ئاگایی لە ئازار. ئەم کردارانە بەیەکەوە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەستکردن بە ئازار. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی Tramadol بەرزە لە ڕێگای دەمەوە. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، کە زۆرترین بڕ دەمژێندرێت، لەماوەی ١-٢ کاتژمێردا دەگاتە لوتکەی پلازما ( peak plasma concentration ). لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێژەی مژین کەمێک لە نێوان تاکەکاندا جیاوازە وهەندێک factor کاریگەریان لەسەر هەیە. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی Tramadol بەرز نییە کە بە واتای ئەوە دێت تەنیا بەشێکی بچوک لە بڕی خواردەوە دەچێتە ناو خوێندا . - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی ( half-life ) Tramadol 6 کاتژمێرە بۆ ٨ کاتژمێر، بەڵام ئەمە دەگۆڕێت لەسەر بنەمای بڕی دەرمان و تەندروستی جگەر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما (peak plasma concentration) لە ماوەی ١-٢ کاتژمێر دوای خواردنی دەرمان دێتە پێش. بڕی لوتکە بەپێی بڕی خواردەوەی دەرمان و ڕێژەی مێتابۆلیزم دەگۆڕێت. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: Tramadol بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی ئازاری مامناوەند تا زۆر بەکاردێت، بەتایبەت ئەو ئازارانەی کە بە دەرمانەکانی تری ئازارشکێن ناتوانرێ چارەسەر بکرێن. - بەکارهێنانی لاوەکی: لە هەندێک حاڵەتی تایبەتدا، Tramadol بۆ چارەسەرکردنی ئازاری دوای نەشتەرگەری، ئازاری پشت، ئازاری نەخۆشی شێرپەنجە و هەندێک ئازاری دیکە بەکاردێت. بەڵام پێویستە لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت. - مەرجەکانی ئامانج: Tramadol بۆ چارەسەرکردنی جۆرێکی فراوانی ئازار بەکاردێت، لەوانە ئازاری پشت، ئازاری سەر، ئازاری ماسولکەکان، ئازاری ددان، ئازاری دوای نەشتەرگەری، و هتد. - سودەکانی چارەسەرکردن: سودەکانی چارەسەرکردن بریتین لە کەمکردنەوەی ئازار و باشبوونی توانای جوڵە. بەڵام ئەمە دەپەڕێت بە پێی جۆری ئازار و وەڵامی جەستە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی Tramadol لە ماوەی ٣٠ - ٦٠ خولەک دوای خواردنی دەرمانەکە دەست پێدەکات، بەڵام ئەمە بەپێی جۆری ئامادەکاری و ڕێژەی مژین دەگۆڕێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەریی Tramadol لە ٤ تا ٦ کاتژمێرە، بەڵام ئەمە دەگۆڕێت بەپێی بڕی دەرمان و تەندروستی جگەر. - کارلێکەکانی دەرمان: Tramadol کارلێکی خراپی هەیە لەگەڵ هەندێک دەرمان، وەک MAO inhibitors، benzodiazepines، و هەندێک دەرمانی تری ئازارشکێن. بەکارهێنانی یەکجار لەگەڵ ئەم دەرمانانە دەتوانێت هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر تەندروستی دروست بکات. - مەودای چارەسەر: مەودای چارەسەر بەپێی جۆری ئازار و وەڵامی تایبەتی جەستە دەگۆڕێت. پزیشک دەتوانێت بڕی دەرمان و ماوەی چارەسەر دیاری بکات. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: Tramadol دەتوانێت هەندێک کاریگەریی لاوەکی دروست بکات، لەوانە خەواڵوو بوون، هەست کردن بە سەرئێشە، قەبزی، و هتد. - سوودەکانی: سودەکانی Tramadol بۆ چارەسەرکردنی ئازار بە پێی ڕێژەی ئازار و وەڵامی تایبەتی جەستە دەگۆڕێت . - گرنگی کلینیکی: Tramadol دەرمانێکی گرنگی کلینیکییە بۆ چارەسەرکردنی ئازاری مامناوەند تا زۆر، بەڵام پێویستە لەژێر چاودێری پزیشکدا بەکاربهێنرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەگشتی، Tramadol دەرمانێکی سەلامەتە، بەڵام هەندێک کاریگەریی لاوەکی دەتوانێت دروست بکات، لەوانە خەواڵووبوون، قەبزی، و هەست کردن بە سەرئێشە. پێویستە بەکارهێنانی دەرمانەکە لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت.
Sublimaze, Duragesic, Actiq, Fentora, others
fentanyl
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: فێنتانیل دەرمانێکی opioid analgesic-ە، واتە ئازارشکێنێکی بەهێزە کە کاریگەرییەکی زۆر بەهێزی لەسەر کۆنتڕۆڵکردنی ئازارە. ئەم دەرمانە بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ کۆنترۆڵکردنی ئازاری بەهێز بەکاردێت، بەتایبەت ئەو ئازارانەی کە بە دەرمانەکانی تر کۆنترۆڵ ناکرێن. ئەم جۆرە دەرمانانە لە لایەن پزیشکەوە بە پێی پێویست بەکار دێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: فێنتانیل پێکهاتەیەکی کیمیایی تایبەتی هەیە کە لەگەڵ receptor-ەکانی opioid لە مێشکی مرۆڤدا دەبەستێتەوە و ئازار کەم دەکات. ئەم پەیوەندییە کیمیاییە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەستکردن بە ئازار و هەروەها هەستی خۆشی دەبەخشێت. دەرمانێکی synthetic opioid-ە، واتە لە لابۆراتواردا دروست دەکرێت. - میکانیزمی کردار: فێنتانیل بە بەستنی بە receptor-ەکانی mu-opioid لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا کار دەکات. ئەم بەستنانە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی impulse-ەکانی ئازار لە مێشکدا، لە ئەنجامدا کەمبوونەوەی هەستکردن بە ئازار بەدواوە دێت. بەهۆی بەهێزی کاریگەرییەکەیەوە، بە شێوەیەکی بەرنامەرێژکراو و لەژێر چاودێریی پزیشکدا بەکاردێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: فێنتانیل بە زوویی لە لەشدا دەمژێندرێت. ڕێژەی مژینی جیاوازە لەسەر بنەمای ڕێڕەوی دراوی دەرمان (IV, transdermal, etc.). بۆ نموونە، ڕێژەی مژینی لە ڕێگەی IV زۆر خێراترە لە ڕێگەی transdermal. هەموو ئەمانە دەبێت لەلایەن پزیشکەوە بە وردی بەڕێوە بچێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی فێنتانیل وابەستەیە بە ڕێگای دراوەکەیەوە. بۆ نموونە، فێنتانیلی transdermal ماوەیەکی درێژتر لە لەشدا دەمێنێتەوە لە بەراورد بە فێنتانیلی IV. ئەمەش دەبێت لە لایەن پزیشکەوە بە وردی هەڵسەنگێندرێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی فێنتانیل لە لەشدا جیاوازە بە پێی ڕێڕەوی دراوی دەرمانەکەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، نیوە تەمەن کاریگەری لەسەر خێرایی لابردنەوەی دەرمانەکە لە لەشدا هەیە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما بۆ فێنتانیل بەپێی ڕێڕەوی دراوەکەوە جیاوازە. دەستنیشانکردنی ئەم نۆرمە گرینگە بۆ دەستنیشانکردنی دۆزی دەرمانەکە لە لەشدا. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: بۆ کۆنترۆڵکردنی ئازاری بەهێز بەکاردێت، بەتایبەت ئازاری کە لە نەخۆشیەکی گرانەوە سەرچاوە دەگرێت. بەشێوەیەکی سەرەکی لە نەخۆشخانەکان بەکاردێت. - بەکارهێنانی لاوەکی: لە هەندێک حاڵەتدا بە شێوەیەکی لاوەکی بۆ کۆنترۆڵکردنی ئازاری پاش نەشتەرگەری بەکاردێت. دەتوانرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی هەندێک نیشانەی تری پزیشکیش بەکار بێت، بەڵام تەنها لەژێر چاودێری پزیشکدا. - مەرجەکانی ئامانج: فێنتانیل بۆ چارەسەرکردنی ئازاری بەهێزی درێژخایەن بەکاردێت، بەتایبەت ئازاری شێرپەنجە، ئەو ئازارانەی کە بە دەرمانەکانی تر کۆنترۆڵ ناکرێن. - سودەکانی چارەسەرکردن: فێنتانیل دەتوانێت ئازاری بەهێز کەم بکاتەوە و جۆری ژیانی نەخۆش باشتر بکات. ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی جۆری ژیانی نەخۆشەکە، هەروەها کەمکردنەوەی پێویستی بە دەرمانەکانی تری ئازارشکێن. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کات بۆ کاریگەری جیاوازە بەپێی ڕێڕەوی دراوی دەرمانەکەوە. ئەم کاریگەرییە زۆر بەخێرایی دەردەکەوێت، بەتایبەت لە ڕێگەی IVەوە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی فێنتانیل جیاوازە بەپێی جۆری دەرمانەکەوە. بۆ نموونە، transdermal patch ماوەیەکی درێژتر کار دەکات. - کارلێکەکانی دەرمان: فێنتانیل دەتوانێت کارلێکی خراپ لەگەڵ دەرمانەکانی تر بکات، بۆیە پێویستە پزیشک لە بارەی دەرمانەکانی تر کە بەکاریان دێنن ئاگاداربێت. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەریی فێنتانیل لەسەر بنەمای ڕێژەی دەرمانەکەوە جیاوازە کە بەکار دێت و هەروەها دۆخی تەندروستی نەخۆشەکە. ئەمەش دەبێت لەلایەن پزیشکەوە بە وردی هەڵسەنگێندرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: فێنتانیل دەرمانێکی بەهێزە و پێویستە لەژێر چاودێریی پزیشکدا بەکار بێت. - سوودەکانی: کۆنترۆڵ کردنی ئازاری بەهێز. بەرزکردنەوەی جۆری ژیانی نەخۆش. - گرنگی کلینیکی: فێنتانیل ڕۆڵێکی گرنگی لە چارەسەرکردنی ئازاری بەهێزدا دەگێڕێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەهۆی کاریگەرییە بەهێزەکەیەوە، فێنتانیل دەتوانێت کاریگەری لاوەکی بەهێز دروست بکات، بۆیە پێویستە لەژێر چاودێریی پزیشکدا بەکار بێت.
Dilaudid, Exalgo, Hydromorphone
hydromorphone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: هیدرۆمۆرفۆن دەرمانێکی opioid analgesicە کە بۆ کەمد کردنەوەی ئازار بەکاردێت. ئەم جۆرە دەرمانە کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە لەسەر کەمکردنەوەی ئازاری توند. جگە لەوەش، لەگەڵ دەرمانەکانی تریش بۆ چارەسەری ئازار بەکاردێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: هیدرۆمۆرفۆن belong to the opioid group. ئەمە دەرمانێکی semi-synthetic opioid ە کە لە کۆدئینەوە دروست دەکرێت. دەکرێ بە چەند شێوەیەک بەکاربهێنرێت، وەک tablet، solution, injection. - میکانیزمی کردار: هیدرۆمۆرفۆن بە بەستنی بە receptor-ەکانی opioid لە سیستمى nervous کاریگەری دەکات. بەم شێوەیە، transmission of pain signals لە مێشک بۆ لەش کەمدەکاتەوە. ئەم کردارەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ئازار و هەست کردن بە ئارامی. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی هیدرۆمۆرفۆن دەگۆڕێت بە پێی ڕێگای بەکارهێنان. بە شێوەی intravenous زۆرترین ڕێژە دەمژێت. ڕێژەی مژینی لە ڕێگای oral و subcutaneous کەمترە. بە هۆی first-pass metabolism ڕێژەی مژینی oral کەمترە. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی هیدرۆمۆرفۆن بەرزە و زوو دەچێتە خوێنەوە. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی elimination half-life ی هیدرۆمۆرفۆن لە نێوان ٢ بۆ ٤ کاتژمێردایە. لە کەسانی گەورەدا درێژترە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما (peak plasma concentration) بەپێی ڕێگای بەکارهێنان دەگۆڕێت. لە ڕێگای intravenous زووتر دەگاتە peak. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: بەکارهێنانی سەرەکی هیدرۆمۆرفۆن بۆ چارەسەری ئازاری توندە، بە تایبەت ئازاری شێرپەنجەیی و ئازاری دوای نەشتەرگەری. بەکارهێنانی بۆ ئازاری کەمتر توند جێی نییە. - بەکارهێنانی لاوەکی: هیدرۆمۆرفۆن لەگەڵ دەرمانەکانی تریش بۆ چارەسەری ئازار بەکاردێت. بەڵام بەکارهێنانی بۆ چارەسەری نەخۆشییەکانی دیکە نابێ. - مەرجەکانی ئامانج:هیدرۆمۆرفۆن بۆ چارەسەری ئازاری توند بەکاردێ، لەوانە ئازاری شێرپەنجەیی، ئازاری دوا نەشتەرگەری. - سودەکانی چارەسەرکردن: بەکارهێنانی هیدرۆمۆرفۆن دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ئازار و باشتربوونی جۆری ژیانی نەخۆش. بەڵام سوودەکانی دەبێت لەگەڵ زیانەکانی سەنگ ببێتەوە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەری هیدرۆمۆرفۆن زوو دەستپێدەکات، بەتایبەت لە ڕێگای intravenous . - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی هیدرۆمۆرفۆن دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارهێنان و دۆزی نەخۆش. - کارلێکەکانی دەرمان: هیدرۆمۆرفۆن دەتوانێت کارلێک لەگەڵ زۆر دەرمانێکی تر بکات، بۆیە پێویستە پزیشک ئاگاداربێت لە هەموو دەرمانەکانی تر کە نەخۆش دەیخوات. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری هیدرۆمۆرفۆن بەپێی دۆزی نەخۆش و جۆری ئازار دەگۆڕێت. پزیشک دەبێت بڕیاری لەسەر بدات. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: هیدرۆمۆرفۆن دەرمانێکی بەهێزە بۆ چارەسەری ئازار و دەبێت بە لایەنی پزیشکییەوە بەکاربهێنرێت. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی ئازار بە شێوەیەکی کاریگەر. - گرنگی کلینیکی: هیدرۆمۆرفۆن ڕۆڵێکی گرینگی هەیە لە چارەسەری ئازاری توند. - پرۆفایلی سەلامەتی: هیدرۆمۆرفۆن دەتوانێت زیانی لاوەکی هەبێت، بۆیە پێویستە بە لایەنی پزیشکییەوە بەکاربهێنرێت.
OxyContin, Roxicodone, Oxaydo, Xartemis XR, Percocet, Tylox
oxycodone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ئۆکسی کودۆن دەرمانێکی opioid analgesicە کە بۆ کەمکردنەوەی ئازاری بەهێز بەکاردێت. ئەم دەرمانە کاریگەرییەکی بەهێز لەسەر سیستمی ناوەندی دەماری هەیە و دەتوانێت هەست بە ئارامی و خەواڵووکاری بکات. جۆرێکە لەدەرمانی narcotic analgesic کە بەهۆی کاریگەرییەکانیەوە، پێویستە بەڕێگەیەکی کۆنترۆڵکراو بەکاربهێنرێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئۆکسی کودۆن بەشێوەیەکی کیمیایی semi-synthetic opioid ە کە لە ماددەیەکی سرووشتی دەرهێنراوە. ئەم گروپە لەدەرمانەکان کاریگەرییەکی بەهێزتریان لەسەر جەستە هەیە بە بەراورد لەگەڵ جۆرەکانی تری ئازارشکێن. بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی ئازاری بەهێز بەکار دێت. - میکانیزمی کردار: ئۆکسی کودۆن بە بەستنی بە receptor-ەکانی opioid لە سیستمەکانی ناوەندی دەماری کار دەکات. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمكردنەوەی هەستی بە ئازار و دروستکردنی هەستێکی ئارام. ئەم پەیوەندییە دەبێتە هۆی داخستنی ڕێڕەوەکانی ئازار لە مێشكدا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی ئۆکسی کودۆن لە دەم و ددانەوە بەرزە و زۆرینەی دۆزەکەی لە ناوچەی گەدەدا دەمژێت. ڕێژەی مژینی دەگۆڕێت بەپێی جۆری دەرمان و ڕێگای بەکارهێنان. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی ئۆکسی کودۆن لە خوێندا بەرزە و بۆ ماوەیەکی زۆر دەمێنێتەوە. چەندین فاکتەر کاریگەری لەسەر بەردەستبوونی زیندەیی هەیە وەک تەمەن، جگەر و گورچیلە. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی elimination half-life ی ئۆکسی کودۆن لە جەستەدا نزیکەی ٣ بۆ ٤ کاتژمێرە، بەڵام دەتوانێت بگۆڕێت بەپێی تایبەتمەندییەکانی جەستە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما peak plasma concentration ی ئۆکسی کودۆن دوای ١-٢ کاتژمێر لە وەرگرتنی دەرمانەکە دەگات. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: بۆ چارەسەرکردنی ئازاری بەهێز کە بە دەرمانەکانی تری ئازارشکێن چارەسەر ناکرێت. بەتایبەتی بۆ ئازاری درێژخایەن و کوشندە وەکوو شێرپەنجە. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێجار بۆ چارەسەرکردنی ئازاری لە کاتی نەشتەرگەری و یا لەدوای نەشتەرگەری لەگەڵ دەرمانەکانی تری ئازارشکێن بەکاردێت. - مەرجەکانی ئامانج: ئازاری بەهێز لە جۆرە جیاوازەکان، بەتایبەتی ئازاری درێژخایەنی پەیوەندیدار بە نەخۆشییەکانی وەک شێرپەنجە، ئازاری پشت، و ئازاری دوای نەشتەرگەری. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازار، باشترکردنی کوالێتی ژیان، زیادکردنی چالاکێتییەکانی ڕۆژانە، کەمکردنەوەی پێویستی بە دەرمانەکانی تری ئازارشکێن. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی ئۆکسی کودۆن دوای ٣٠ خولەک تا ١ کاتژمێر دەست پێ دەکات و بۆ ماوەیەکی درێژخایەن دەخایەنێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەگۆڕێت بەپێی جۆری دەرمان، دۆز، و تایبەتمەندییەکانی جەستە. - کارلێکەکانی دەرمان: ئۆکسی کودۆن دەتوانێت کارلێکی نەرێنی لەگەڵ زۆر دەرمانێکی تر بکات.پێویستە دەربارەی کارلێکەکانی لەگەڵ دەرمانەکانی تری بەکارهاتوو زانیاری بە پزیشک بدرێت. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری بەپێی ئاستی ئازار و وەڵامی جەستە دەگۆڕێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: ئۆکسی کودۆن دەرمانێکی بەهێزە و پێویستە لەژێر چاودێریی پزیشکدا بەکاربهێنرێت. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی ئازاری بەهێز، بە باشکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. - گرنگی کلینیکی: گرنگییەکی زۆری لە چارەسەرکردنی ئازاری بەهێز و درێژخایەندا هەیە. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەبێت بزانرێت کە ئەم دەرمانە دەتوانێت کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر جەستە هەبێت و پێویستە بەڕێگەیەکی کۆنترۆڵکراو بەکاربهێنرێت.
Lortab, Vicodin, Norco, Hycodan, others
hydrocodone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: هیدرۆکۆدۆن دەرمانێکی ئۆپیۆیدییە کە بۆ کەمکردنەوەی ئازار بەکاردێت. ئەم دەرمانە لە گروپی ئەنالژێزیکەکانە و کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە لەسەر کەمکردنەوەی ئازاری مامناوەند بۆ سەخت. جگە لەوەش، هیدرۆکۆدۆن دەتوانێت بەشێوەیەکی کارای کۆک بکاتەوە. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: هیدرۆکۆدۆن لە گروپی دەرمانەکانی ئەلکالۆیدی ئۆپیۆیدە. ئەم گروپە لە چەندین ماددەی کیمیایی پێکهاتووە کە کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە لەسەر سیستەمی ناوەندی دەمار. جۆری ئەلکالۆید بەرهەم دەهێنرێت لە ئۆپیۆم، سەرچاوەیەکی سروشتییە کە بۆ دروستکردنی زۆر لە دەرمانەکان بەکاردێت. - میکانیزمی کردار: هیدرۆکۆدۆن بە پەیوەستبوون بە ڕیسیپتۆرەکانی ئۆپیۆید لە مێشک و کۆئەندامی دەماریدا کار دەکات. ئەم پەیوەستبوونە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەست بە ئازار و دابەزاندنی هەست بە کۆک. ئەمەش بە هۆی گۆڕانکاری لە گواستنەوەی impulse nerve دێتە ئاراوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی هیدرۆکۆدۆن دەگۆڕێت بەپێی شێوازی بەکارهێنان، بەڵام بە گشتی لە ڕێگەی دەمەوە زۆر باش دەمژێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: پاش مژین هیدرۆکۆدۆن بە شێوەیەکی فراوان لە لەشدا دابەش دەبێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی هیدرۆکۆدۆن دەگۆڕێت بەپێی تایبەتمەندییەکانی جەستە، بەڵام بە گشتی لە نێوان ٣ تا ٦ کاتژمێردایە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما لە ماوەی ١ بۆ ٢ کاتژمێر دوای مژین دەگات. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: کەمکردنەوەی ئازاری مامناوەند بۆ سەخت. - بەکارهێنانی لاوەکی: کەمکردنەوەی کۆک. بەڵام ئەم بەکارهێنانە زۆر کەمترە لە بەکارهێنانی بۆ ئازار. - مەرجەکانی ئامانج: ئازاری جۆراوجۆر، وەک ئازاری نەشتەرگەری، ئازاری پشت، ئازاری شێرپەنجە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی جۆری ژیان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی هیدرۆکۆدۆن لە ماوەی ١٥-٣٠ خولەک دوای وەرگرتن دەست پێ دەکات. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەری هیدرۆکۆدۆن بەپێی دۆز و تایبەتمەندییەکانی جەستە دەگۆڕێت. - کارلێکەکانی دەرمان: هیدرۆکۆدۆن دەتوانێت لەگەڵ زۆر لە دەرمانەکانی دیکەدا کارلێک بکات. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری هیدرۆکۆدۆن دەبێت لەلایەن پزیشکەوە دیاری بکرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: هیدرۆکۆدۆن دەرمانێکی بەهێزە و پێویستە لەژێر چاودێریی پزیشکدا بەکاربهێنرێت. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی جۆری ژیان بۆ نەخۆشەکان. - گرنگی کلینیکی: هیدرۆکۆدۆن ڕۆڵێکی گرینگی هەیە لە چارەسەرکردنی ئازاری مامناوەند بۆ سەخت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەکارهێنانی درێژخایەن و بێ ڕێنمایی پزیشکی دەتوانێت ببێتە هۆی ئاسودەبوون.
MS Contin, Kadian, Avinza, Oramorph SR
morphine
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: مۆرفین دەرمانێکی ئۆپیۆیدییە کە وەک analgesic (کەمدەرێژەکەرەوەی ئازار) بەکاردێت. ئەم دەرمانە کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە لە کەمکردنەوەی ئازاری بەهێز. جگە لەوەش، کاریگەرییەکانی تریش هەیە وەک سەرکوتکردنی قورسایی و هێمنکردنەوەی نەخۆش. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: مۆرفین لە گروپی ئەلکالۆیدەکانی ئۆپیۆمەوە دەردەچێت. ئەم گروپە دەرمانە ڕاستەوخۆ لە بەرهەمی گیایی ئەفغانی بەدەستدێت. هەروەک چۆن لە ڕێی کیمیا کاریگەرییەکانی جیاواز دەکرێت. - میکانیزمی کردار: مۆرفین لە سەر ڕیسێپتۆرەکانی (مۆرفینی) لە سیستمێکی دەماری ناوەندی کاردەکات کە ئازار کەمدەکاتەوە. ئەم ڕیسێپتۆرانە لە مێشکی و کۆئەندامی دەماری دەوری گرتوون. لە ڕێگەی بەستنی بۆ لەسەر ڕیسێپتۆرەکانەوە، ئازاری نەخۆش کەمدەکاتەوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی مۆرفین دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارهێنان. بۆ نموونە، مژینی لە ڕێگای دەمەوە کەمترە لە IV injection. هەندێک لە فۆرمەکانی بەردەست، وەک sustained-release capsules، ڕێژەی مژینیان لە ماوەیەکی درێژدا بەردەوامە . - بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): بەردەستبوونی زیندەیی مۆرفین بەپێی ڕێگای بەکارهێنان جیاوازە. لە ڕێگای دەمەوە بەردەستبوونی زیندەیی کەمترە بەهۆی مێتابۆلیزمی یەکەم لە جگەر. - نیوە تەمەن (Half-life): نیوە تەمەنی مۆرفین لە نێوان 2 بۆ 4 کاتژمێردایە. ئەمە بە واتای ئەوە دێت کە نیوەی ماددەی دەرمان لە خوێندا لە ماوەی 2 بۆ 4 کاتژمێردا لەناو دەچێت. - لوتکەی چڕیی پلازما (Peak plasma concentration): لوتکەی چڕیی پلازما بەپێی ڕێگای بەکارهێنان و جۆری دەرمان جیاوازە. بۆ نموونە، لە ڕێگای IVەوە خێراتر لە ڕێگای دەمەوە دەگاتە لوتکەی چڕیی پلازما. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: کەمکردنەوەی ئازاری بەهێز. - بەکارهێنانی لاوەکی: کۆنترۆڵکردنی ئازاری پاش نەشتەرگەری، کەمکردنەوەی ئازاری شێرپەنجە، تێکشکاندنی هەناسە، کۆنترۆڵکردنی ئازاری بەهێز لە نەخۆشییەکانی تر. - مەرجەکانی ئامانج: مۆرفین بۆ چارەسەرکردنی جۆرێکی فراوانی نەخۆشی و حاڵەتەکان بەکاردێت، لەوانە ئازاری بەهێز لە پاش نەشتەرگەری، ئازاری شێرپەنجە، ئازاری پشت، ئازاری مێشک، و ئازاری تر. بەکارهێنانی مۆرفین بەشێوەیەکی بەردەوام دەبێت لەژێر چاودێریی پزیشکدا بێت. - سودەکانی چارەسەرکردن: مۆرفین بە شێوەیەکی کاریگەر ئازاری نەخۆش کەمدەکاتەوە و جۆری ژیانیان باشتر دەکات. لە حاڵەتەکانی ئازاری شێرپەنجە، مۆرفین یارمەتی نەخۆش دەدات بۆ ئەوەی بتوانێ بە شێوەیەکی باشتر ژیان بەسەرببات. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کات بۆ کاریگەرییەکان جیاوازە بەپێی ڕێگای بەکارهێنان. IV injection خێراتر کار دەکات لە ڕێگای دەمەوە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی مۆرفین جیاوازە بەپێی جۆری دەرمان بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بە گشتی چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمان: هەندێک لە دەرمانەکان دەتوانن کارلێکی نەرێنیان لەگەڵ مۆرفیندا هەبێت، بۆیە پێویستە پزیشک لە بارەی دەرمانەکانی ترەوە ئاگاداربکرێتەوە. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری بەپێی باری تەندروستی نەخۆش و جۆری ئازار جیاوازە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: مۆرفین دەرمانێکی بەهێزە و پێویستە بە شێوەیەکی ورد بەکاربهێنرێت. بەکارهێنانی ناتەواو دەتوانێت ببێتە هۆی سەرئێشە، قورسایی، و هەندێک کاریگەری لاوەکی دیکە. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی ئازاری بەهێز، باشترکردنی جۆری ژیان بۆ نەخۆشەکان بە تایبەت ئەو نەخۆشانەی کە ئازاری شێرپەنجەیان هەیە. - گرنگی کلینیکی: مۆرفین ڕۆڵێکی گرنگی لە چارەسەرکردنی ئازاری بەهێزدا دەبینێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەکارهێنانی مۆرفین دەبێت لەژێر چاودێریی پزیشکدا بێت بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی کاریگەرییە لاوەکییەکان.
Mobic
meloxicam
مێلۆکسیکام دەرمانێکە بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن و ڕەقبوون کە بەهۆی حاڵەتەکانی وەک هەوکردنی جومگەکانەوە دروست دەبێت.
Toradol (common brand name for the oral and injectable forms)
ketorolac
کیتۆرۆلاک دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدە (NSAID) کە تایبەتمەندی ئازارشکێن (ئازار کەمکەرەوە)، دژە هەوکردن و دژە تای (تا کەمکەرەوە)ی هەیە. بە هەردوو شێوەی زارەکی و دەرزی بەردەستە. دەرمانەکە بە ڕێگریکردن لە دروستکردنی پرۆستاگلاندینەکان کاردەکات کە ئەو ماددانە بەشدارن لە نێوەندگیری ئازار و هەوکردن و تا. زۆرجار فۆڕمی زارەکی بۆ چارەسەری کورتخایەنی ئازاری توندی مامناوەند دەنووسرێت، بە شێوەیەکی گشتی تا پێنج ڕۆژ. لە بەرامبەردا، فۆڕمی دەرزی بۆ ئەو بارودۆخانە بەکاردەهێنرێت کە ئازارشکێنی خێرا و بەهێز پێویستە، وەک لە شوێنەکانی دوای نەشتەرگەری. ناوی مارکە کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندی بە کیتۆرۆلاکەوە هەیە بریتییە لە تۆرادۆل. کیتۆرۆلاک بە میکانیزمی کارکردنی تایبەتمەندە کە بریتییە لە ڕێگریکردن لە چالاکیی ئەنزیمەکانی سایکلۆئۆکسیجیناز (COX)، بەمەش بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان کەمدەکاتەوە. ئەم میکانیزمە بەشدارە لە کاریگەرییەکەی لە کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن کە پەیوەندییان بە حاڵەتە جیاوازەکانەوە هەیە. بەکارهێنانی کیتۆرۆلاک لە ژێر ڕێنمایی پیشەیی چاوەدێری تەندروستیدا زۆر گرنگە بەهۆی کاریگەرییە نەرێنییە ئەگەرییەکان، دژە نیشانەکان و کارلێککردن لەگەڵ دەرمانەکانی تر. بڕیاری دەرمانی کیتۆرۆلاک و هەڵبژاردنی فۆرمولاسیۆن و ماوەی بەکارهێنانی پەیوەستە بە باری پزیشکی تایبەت و باری تەندروستی تاکەکەسی نەخۆشەکە. ئامۆژگاری نەخۆشەکان دەکرێت کە بە توندی پابەندبن بە ژەمە دەرمانی دیاریکراو و ڕاوێژ بە دابینکەری چاوەدێری تەندروستی خۆیان بکەن ئەگەر هەر نیگەرانییەکیان هەبوو یان کاریگەری نەرێنییان هەبوو.
Voltfast, Voltaren, Cataflam, Zorvolex
diclofenacsodium
دیکلۆفیناک سۆدیۆم دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدە (NSAID) کە سەر بە پۆلی وەرگیراوەکانی ترشی فینێل ئەسیتکە. بە فۆرمولاسیۆنی جۆراوجۆر بەردەستە، لەوانە حەبی زارەکی، کەپسول، جێڵی ناوەوە، گیراوە بۆ دەرزی.
Tylenol , Panadol ,Calpol , Aceta , Crocin ,Dolo , Paralink , Feverall , Mapap (United States)
paracetamol
پاراسیتامۆڵ کە بە ئەسیتامینۆفین ناسراوە، دەرمانێکی بەکارهێنراوی بەرفراوانە و بەهۆی دوو ئامانجەکەیەوە ناسراوە لە بەڕێوەبردنی ئازار و کەمکردنەوەی تا. وەک ئازارشکێنێک، بە شێوەیەکی کاریگەر ئازارێکی سووک تا مامناوەند کەم دەکاتەوە کە لە سەرچاوەی جیاوازەوە سەرچاوە دەگرێت، لەوانە سەرئێشە، ئازاری ماسولکەکان و ناڕەحەتی ددان. لە دەرەوەی تایبەتمەندییە ئازارشکێنەکانی، پاراسیتامۆڵ ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە کەمکردنەوەی تا کە پەیوەندی بە حاڵەتە جۆراوجۆرەکانەوە هەیە، وەک هەوکردن یان نەخۆشییە هەوکردنەکان. ئەم گشتگیرییە وای لێدەکات ببێتە هەڵبژاردەیەکی باو بۆ ئەو کەسانەی کە بەدوای ڕزگاربووندا دەگەڕێن لە ناڕەحەتی گشتی کە بەهۆی ئازار و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستەوە دروست دەبێت. دڵنیابوون لە بەکارهێنانی دروست بە پابەندبوون بە ژەمە پێشنیار کراوەکان و ڕێنماییەکان زۆر گرنگە بۆ زۆرترین سوودەکانی. لە حاڵەتەکانی درێژخایەن یان خراپتربوونی نیشانەکان، داوای ئامۆژگاری پیشەیی لە دابینکەری چاوەدێری تەندروستی وریایە.