دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Antidiabetic
10 دەرمان
Glucotrol, Glucotrol XL
glipizide
گلیپیزاید دەرمانێکە سەر بە پۆلی سۆلفۆنیل یۆریاکان (sulfonylureas) کە بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرەی جۆری 2. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی یارمەتی کۆنترۆڵکردنی ئاستی شەکری خوێن دەدات. • **فارماکۆلۆژی (Pharmacology):** گلیپیزاید کار دەکات بە هاندانی خانەکانی بێتا (beta cells) لە پەنکریاسدا بۆ دەردانی ئەنسۆلینی زیاتر. ئەنسۆلین هۆرمۆنێکە کە یارمەتی گواستنەوەی شەکر لە خوێنەوە بۆ ناو خانەکانی جەستە دەدات بۆ بەکارهێنان وەک وزە. هەروەها، گلیپیزاید دەکرێت هەستیاری خانەکانی جەستە بۆ ئەنسۆلین زیاد بکات و دەردانی گلوکۆز لە جگەرەوە کەم بکاتەوە. ئەم کاریگەرییانە پێکەوە دەبنە هۆی دابەزاندنی ئاستی شەکری خوێن. • **فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics):** گلیپیزاید بە خێرایی و بە تەواوی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت دوای خواردنی بە دەم. کاریگەرییەکەی بەگشتی لە ماوەی 30 خولەکدا دەست پێدەکات و کاریگەرییەکەی بۆ 10-24 کاتژمێر دەمێنێتەوە، بەپێی جۆری دەرمانەکە (ئاسایی یان درێژخایەن). گلیپیزاید بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جگەردا میتابۆڵیزە دەکرێت بۆ گۆڕانکارییەکانی بێ چالاکی، و بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچێت. نیوەتەمەنی (half-life) گلیپیزایدی ئاسایی نزیکەی 2-4 کاتژمێرە. • **بەکارهێنانە کلینیکییەکان (Clinical Uses):** گلیپیزاید بە تەنیا یان لەگەڵ دەرمانەکانی تری شەکرەدا بەکاردێت بۆ باشترکردنی کۆنترۆڵی گشتی شەکری خوێن لە نەخۆشانی شەکرەی جۆری 2 دا. ئەم دەرمانە بەشێکە لە پلانی چارەسەری گشتگیر کە ڕێجیمێکی تەندروست و وەرزشی بەردەوام لەخۆدەگرێت. • **تایبەتمەندییە تایبەتەکان (Special Characteristics):** گلیپیزاید بۆ شەکرەی جۆری 1 بەکارنایەت، چونکە لە شەکرەی جۆری 1دا پەنکریاس بە تەواوی ئەنسۆلین بەرهەم ناهێنێت. یەکێک لە کاریگەرییە لاوەکییە سەرەکییەکانی بریتییە لە مەترسی کەمی شەکری خوێن (hypoglycemia)، بەتایبەت ئەگەر ژەمەکان بە ڕێک و پێک نەخورێن یان وەرزشی زۆر بکرێت. پێویستە نەخۆشەکان بەردەوام چاودێری ئاستی شەکری خوێنیان بکەن.
Diamicron, Gliclazide MR, Glucolife, Diabex, Glyade
gliclazide
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان (Mechanism of Action): گلیکلازید دەرمانێکی دژە شەکرەی دەمەکییە و سەر بە پۆلی سۆلفۆنیل یوریای نەوەی دووەمە. میکانیزمی سەرەکی کارکردنی بریتییە لە هاندانی خانەکانی بێتا لە پەنکریاسدا بۆ دەردانی ئەنسۆلین. ئەمە بەستنەوەی گلیکلازیدە بە ڕیسێپتۆرەکانی سۆلفۆنیل یوریای تایبەت (SUR1) لەسەر پەردەی خانەکانی بێتا، کە دەبێتە هۆی داخستنی کەناڵەکانی پۆتاسیۆمی هەستیار بە ATP. داخستنی ئەم کەناڵانە دەبێتە هۆی دێپۆلاریزەکردنی پەردەی خانە، کرانەوەی کەناڵەکانی کالسیۆمی هەستیار بە ڤۆڵتەیج، و هاتنە ژوورەوەی کالسیۆم بۆ ناو خانە. زیادبوونی کالسیۆمی ناو خانە دەردانی ئەنسۆلین لە گرانولەکانی هەڵگیراو هاندەدات. - گرووپی کیمیایی و تایبەبەندییەکانی: گلیکلازید بریتییە لە گوایندینۆ-سۆلفۆنیل یوریایەک، کە بەهۆی بوونی بازنەیەکی ئازاسیکلۆئۆکتان لە پێکهاتە کیمیاییەکەیدا جیاوازە. ئەم پێکهاتە تایبەتە وای لێدەکات کە تایبەتمەندی دژە ئۆکسانی هەبێت و کاریگەرییەکی باشتر لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان نیشان بدات بە بەراورد لەگەڵ هەندێک سۆلفۆنیل یوریای تر. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: بە زیادکردنی دەردانی ئەنسۆلین لە پەنکریاسەوە، گلیکلازید ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. ئەمەش یارمەتی کۆنترۆڵکردنی شەکرەی خوێن دەدات لەو کەسانەی کە تووشی شەکرەی جۆری 2 بوون و پەنکریاسیان هێشتا توانای دەردانی ئەنسۆلینی هەیە. هەروەها کاریگەرییەکی کەمتر لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان هەیە بە بەراورد بە هەندێک دەرمانی تر لەم پۆلەدا. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): گلیکلازید بە باشی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت دوای وەرگرتنی بە دەم. بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی 97%ە. خواردن کاریگەرییەکی کەمی لەسەر هەڵمژینی هەیە، بەڵام بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکانی گەدە، باشترە لەگەڵ ژەمێکدا وەربگیرێت. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە ڕێژەیەکی زۆر (نزیکەی 95%) بە پرۆتینەکانی پلازماوە دەبەسترێتەوە. قەبارەی دابەشبوونی نزیکەی 30 لیترە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): گلیکلازید بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جگەردا میتابۆلیزمی بۆ دەکرێت بەهۆی ئەنزیمەکانی CYP2C9. میتابۆلیتەکانی بێ چالاکن و بە شێوەیەکی سەرەکی (نزیکەی 60-70%) لە ڕێگەی میزەوە دەردەچن، و بڕێکی کەمیش (نزیکەی 10-20%) لە ڕێگەی پیساییەوە. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی گلیکلازیدی ئاسایی (IR) نزیکەی 10-12 کاتژمێرە. بۆ فۆرمی درێژخایەن (MR)، نیوە تەمەن درێژترە و دەگاتە نزیکەی 12-20 کاتژمێر. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا (Tmax) بۆ فۆرمی ئاسایی نزیکەی 4-6 کاتژمێرە، و بۆ فۆرمی درێژخایەن نزیکەی 6-12 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرەی جۆری 2 (Type 2 Diabetes Mellitus) لە پێگەیشتوواندا، بەتایبەتی کاتێک ڕێجیم و وەرزش بە تەنها ناتوانن ئاستی گلوکۆزی خوێن کۆنترۆڵ بکەن. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هیچ بەکارهێنانێکی لاوەکی (off-label) ی بەرچاوی نییە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسراو بێت. - نەخۆشییە ئامانجەکان: ئامانجی سەرەکی بریتییە لە کەمکردنەوەی ئاستی بەرزی گلوکۆزی خوێن (هایپەرگلایسیمیا) لە نەخۆشانی شەکرەی جۆری 2. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: باشترکردنی کۆنترۆڵی گلوکۆزی خوێن، کەمکردنەوەی ئاستی HbA1c، و کەمکردنەوەی مەترسی تووشبوون بە ئاڵۆزییەکانی شەکرە لە درێژخایەندا، بەتایبەتی ئاڵۆزییە وردەکانی خوێنبەرەکان (microvascular complications). • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری کەمکردنەوەی شەکرەی خوێن لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دوای وەرگرتنی یەکەم دۆز دەستپێدەکات. - ماوەی کارکردنی دەرمان: کاریگەرییەکەی بۆ ماوەی 12 بۆ 24 کاتژمێر بەردەوام دەبێت، بەپێی جۆری فۆرمەکە (ئاسایی یان درێژخایەن). - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێکی لەگەڵ چەندین دەرمانی تردا هەیە، وەک دەرمانەکانی تری دژە شەکرە (مەترسی هایپۆگلایسیمیا زیاد دەکات)، دەرمانە دژە هەوکردنە ناستیرۆیدییەکان (NSAIDs)، بێتا-بڵۆکەرەکان، ئەلکۆهۆل، فلوکۆنازۆل، و هەندێک دەرمانی دژە میکرۆبی. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن کاریگەرییەکی کەمی لەسەر هەڵمژینی گلیکلازید هەیە، بەڵام وەرگرتنی لەگەڵ ژەمێکدا یارمەتی کەمکردنەوەی ناڕەحەتییەکانی گەدە دەدات و دەتوانێت یارمەتی پاراستنی ئاستێکی جێگیری دەرمان لە خوێندا بدات. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: گلیکلازید بەوە ناسراوە کە مەترسی تووشبوون بە هایپۆگلایسیمیای کەمترە بە بەراورد بە هەندێک سۆلفۆنیل یوریای تر، بەتایبەتی فۆرمی درێژخایەنەکەی. هەروەها کاریگەرییەکی بێلایەنی لەسەر کێشی لەش هەیە یان دەبێتە هۆی زیادبوونی کەمێک لە کێش. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: وەک سۆلفۆنیل یوریایەکی نەوەی دووەم، پێکهاتەیەکی کیمیایی تایبەتی هەیە کە تایبەتمەندی دژە ئۆکسانی پێدەبەخشێت و کاریگەرییەکی پارێزەری لەسەر خانەکانی بێتا هەیە، کە ئەمەش دەتوانێت سوودی هەبێت لە درێژخایەندا. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: پرۆفایلی سەلامەتییەکەی بە گشتی باشە، بەڵام مەترسی سەرەکی بریتییە لە هایپۆگلایسیمیا. گرنگی چارەسەرییەکەی لە توانایدا بۆ کۆنترۆڵکردنی شەکرەی خوێن و کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان لە نەخۆشانی شەکرەی جۆری 2 دایە.
Tradjenta, Trajenta
linagliptin
لیناگلیپتین ڕێگریکەرێکی دیپێپتیدیل پێپتیداز-٤ (DPP-4)ە کە لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرەدا بەکاردێت. بە زیادکردنی ئاستی ئینکرێتین کاردەکات، کە دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات و دەردانی گلوکاگۆن کەمدەکاتەوە، لە ئەنجامدا کۆنترۆڵی شەکری خوێن باشتر دەبێت.
Galvus
vildagliptin
ڤیلداگلیپتین دەرمانێکی زارەکییە کە بۆ بەڕێوەبردنی نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم بەکاردێت. سەر بە پۆلێک دەرمانە کە پێیان دەوترێت ڕێگریکەرانی DPP-4. ئەم دەرمانە یارمەتی کۆنترۆڵکردنی ئاستی شەکری خوێن دەدات بە زیادکردنی بەرهەمهێنانی ئەنسۆلین و کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی شەکر لە جگەردا. زۆرجار ڤیلداگلیپتین لەگەڵ خۆراک و وەرزشکردن و دەرمانەکانی تری نەخۆشی شەکرەدا بەکاردێت.
Diamicron
gliclazide
دەرمانێکی دابەزاندنی شەکری خوێنە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرە بەکاردێت , کە بە هاندانی پەنکریاس کاردەکات بۆ دەردانی ئەنسۆلین. ئەمەش یارمەتی دابەزاندنی ئاستی گلوکۆزی خوێن دەدات.
Amaryl
glimepiride
گلیمێپیراید دەرمانێکی زارەکییە کە بەکاردێت بۆ دابەزاندنی شەکری خوێن لەو کەسانەی کە نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەمیان هەیە. سەر بە پۆلی دەرمانی سولفۆنیلوریایە، کە بە هاندانی پەنکریاس کاردەکات بۆ بەرهەمهێنانی ئەنسۆلینی زیاتر. بە شێوەیەکی ئاسایی ڕۆژانە جارێک گلیمیپیراید دەخورێت، زۆرجار شانبەشانی خۆراک و وەرزشکردن بەکاردەهێنرێت بۆ باشترکردنی کۆنترۆڵکردنی شەکری خوێن. لەکاتێکدا کاریگەرە، بەڵام لەوانەیە ببێتە هۆی کاریگەری لاوەکی وەک دابەزینی شەکری خوێن (کەمبوونەوەی شەکری خوێن) و زیادبوونی کێش.
Januvia
sitagliptin
سیتاگلیپتین دەرمانێکی زارەکییە کە بەکاردێت بۆ رێکخستنی نەخۆشی شەکرە جۆری 2. سەر بە پۆلێک لە دەرمانن کەناسراون بە رێگریکەرانی DPP-4 -(dipeptidyl peptidase-4 inhibitors). ئەم دەرمانە کاردەکات بە زیادکردنی ئاستی هۆرمۆنیئیکرێتین، کە یارمەتی رێکخستنی شەکر لە خوێن بەهۆی هانی دەردانی ئەنسۆلین لە پەنکریاس دوای ژەمەکان هەروەها کەمکردنەوەی رێژەی گلوگۆزی بەرهەمهاتوو لە جگەرەوە
Actos
pioglitazone
پیۆگلیتازۆن دەرمانێکی زارەکییە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرە بەکاردێت , بە باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین لە ماسولکە و شانەکانی چەوری و کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی گلوکۆز لە جگەردا کاردەکات. ئەمەش یارمەتیدەرە بۆ دابەزاندنی ئاستی شەکر لە خوێندا.
Jardiance
empagliflozin
ئیمپاگلیفلۆزین دەرمانێکی زارەکییە بۆ نەخۆشی شەکرە و یارمەتی کۆنترۆڵکردنی ئاستی شەکری خوێن دەدات لەڕێگەی یارمەتیدانی گورچیلە بۆ دەرهێنانی گلوکۆز لە خوێن.
Glucophage, Glumetza, Fortamet, Riomet
metformin+hydrochloride
مەتفۆرمین هایدرۆکلۆراید دەرمانێکی دژە شەکرەی زارەکییە کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بەڕێوەبردنی جۆری دووەمی شەکرە بەکاردێت. یارمەتی کۆنترۆڵکردنی ئاستی شەکر دەدات لە ڕێگەی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی گلوکۆز لە جگەر و باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین و بەرزکردنەوەی وەرگرتنی گلوکۆز لەلایەن ماسولکەکانەوە.