دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Anticonvulsant
10 دەرمان
Briviact
brivaracetam
بریفاراسیتام (brivaracetam) دەرمانێکی دژە-گەشکەیە (antiepileptic drug - AED) کە بۆ چارەسەرکردنی گەشکەی بەشەکی (partial-onset seizures) بەکاردێت، کە پێشتر بە گەشکەی تیشکدەر (focal seizures) ناسرابوو. ئەم دەرمانە دەتوانرێت بە تەنیا یان لەگەڵ دەرمانەکانی تری دژە-گەشکە بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی گەشکەکان و توندییان لە کەسانی تەمەن 4 ساڵ و سەرووتر. بریفاراسیتام بە کارکردن لەسەر مێشک یارمەتی جێگیرکردنی چالاکیی کارەبایی ناڕێک دەدات کە دەبێتە هۆی گەشکە.
Vimpat, Lacosamide (generic)
lacosamide
لاکۆساماید دەرمانێکی دژە گرتنە (AED) کە بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی جۆرەکانی گرتن (سەرع). بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی گرتنی بەشەکی (partial-onset seizures) بەکار دێت، هەروەها بۆ چارەسەرکردنی گرتنی گشتیی تۆنیک-کلۆنیکی سەرەتایی (primary generalized tonic-clonic seizures) لە نەخۆشانی تەمەن 4 ساڵ و سەرووتر. ئەم دەرمانە یارمەتی کەمکردنەوەی ژمارەی گرتنەکان دەدات و کۆنترۆڵکردنیان ئاسانتر دەکات.
Depakote (دیپاکۆت), Divalproex (دیڤالپرۆیکس), Epival (ئیپیڤاڵ), Valpro (ڤالپرۆ)
divalproex+sodium
دیڤالپرۆیکس دەرمانێکە کە بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی جۆرە جیاوازەکانی گەشکە (سەرع)، هەروەها بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانی تێکچوونی دوو جەمسەری (Bipolar Disorder) وەک جێگیرکەرێکی باری دەروونی. جگە لەمانە، ئەم دەرمانە بۆ ڕێگریکردن لە سەرئێشەی شەقیقە (میگرێن) بەکاردێت لەو کەسانەی کە بە بەردەوامی تووشی دەبن. دیڤالپرۆیکس سەر بە پۆلێکی دەرمانەکانە کە پێیان دەوترێت دژە گەشکەکان (anticonvulsants). ئەم دەرمانە بە شێوەی حەب، حەبی درێژخایەن (extended-release)، حەبی دواخراو (delayed-release)، و کپسوولی پڕ لە دەنکۆڵە (sprinkle capsule) بەردەستە. شێوە جیاوازەکانی دەرمانەکە ڕێگە دەدەن بە بەکارهێنانی گونجاو بەپێی پێویستی نەخۆش و جۆری حاڵەتەکە. گرنگە کە ئەم دەرمانە تەنها بە ڕەچەتەی پزیشک بەکاربهێنرێت و بە وریاییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییە ئەگەرییەکان و ئاگادارییە گرنگەکانەوە.
Ativan, Lorans, Temesta, Tavor
lorazepam
زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: لۆرازیپام (Lorazepam) دەرمانێکی زۆر چالاکە لە خێزانی بێنزۆدیازیپینەکان (Benzodiazepines). ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی کار لەسەر وەرگرەکانی GABAA دەکات لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا. بە بەستنەوەی بەم وەرگرانە، لۆرازیپام کاریگەریی گەیەنەرە دەمارییەکانی GABA زیاد دەکات کە وەک "هێورکەرەوەی سروشتی" مێشک کاردەکەن. ئەم کردارە دەبێتە هۆی کردنەوەی کەناڵەکانی کلۆراید و ناردنی بارگەی نەرێی زیاتر بۆ ناو دەمارەکان (Hyperpolarization)، کە لە ئەنجامدا چالاکی و ناردنی سیگناڵە دەمارییە خێرا و نائاساییەکان کەمدەکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی کاریگەری دژە دڵەڕاوکێ، هێورکەرەوە، و دژە گەشکە. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): هەڵمژین: دوای خواردنی بە دەم (Oral)، بە ڕێژەی ٩٠٪ بۆ ٩٥٪ هەڵدەمژرێت. کاتی گەیشتن بە لوتکەی چڕی لە خوێندا (Tmax) نزیکەی ٢ کاتژمێرە. دابەشبوون: لۆرازیپام بە ئاسانی بەربەستی خوێن-مێشک (Blood-Brain Barrier) دەبڕێت. نزیکەی ٨٥٪ی دەرمانەکە بە پڕۆتینی ئەلبۆمینەوە دەبەسترێتەوە لە ناو خوێندا. مێتابۆلیزم: جیاواز لە زۆربەی بێنزۆدیازیپینەکانی تر، لۆرازیپام تەنیا یەک قۆناغی مێتابۆلیزم دەبڕێت لە جگەردا کە ئەویش (Glucuronidation)ـە. ئەم دەرمانە ناگۆڕێت بۆ هیچ ماددەیەکی کیمیایی چالاک (No Active Metabolites)، ئەمەش وادەکات کاریگەرییەکەی پێشبینیکراو بێت و کەمتر کێشە بۆ جگەر دروست بکات، بەتایبەت بۆ کەسانی بەتەمەن یان ئەوانەی سستی جگەریان هەیە. دەرچوون: نیوە تەمەنی دەرمانەکە (t1/2) لە نێوان ١٠ بۆ ٢٠ کاتژمێرە. پاشماوەی دەرمانەکە لە ڕێگەی میزەوە فڕێ دەدرێتە دەرەوەی جەستە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نیشانەکانی دڵەڕاوکێی توند (Anxiety) و تێکچوونی خەو کە پەیوەندی بە دڵەڕاوکێوە هەبێت. بەکارهێنانی لەپڕ: کۆنتڕۆڵکردنی گەشکەی توند (Status Epilepticus) کە بارودۆخێکی کتوپڕی پزیشکییە. بەکارهێنان وەک دەرمانی پێشوەخت: بەکاردێت بۆ هێورکردنەوەی نەخۆش و کەمکردنەوەی یادەوەریی ناخۆش (Antegrade Amnesia) پێش ئەنجامدانی نەشتەرکاری یان پشکنینی پزیشکی (وەک نازوور). بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label): چارەسەری دڵتێکهەڵاتن و ڕشانەوەی توند لە نەخۆشانی شێرپەنجە، و کۆنتڕۆڵکردنی حاڵەتی (Catatonia). • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: کاتی دەستپێکردنی کاریگەری بۆ حەب نزیکەی ٣٠ بۆ ٦٠ خولەکە، بەڵام لە ڕێگەی دەرزی نێو دەمار (IV) تەنیا ١ بۆ ٥ خولەکی دەوێت. ماوەی کارکردنی دەرمانەکە لە جەستەدا بە "مامناوەند" (Intermediate-acting) دادەنرێت، کە نزیکەی ٦ بۆ ١٢ کاتژمێر کاریگەرییە کلینیکییەکانی دەمێنێتەوە. کاریگەری خۆراک: خواردن دەبێتە هۆی کەمێک دواکەوتنی هەڵمژین، بەڵام بڕی گشتی دەرمانەکە ناگۆڕێت. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: خووگرتن و ئاڵوودەبوون: لۆرازیپام یەکێکە لەو دەرمانانەی کە مەترسییەکی زۆری هەیە بۆ دروستکردنی ئاڵوودەبوونی دەروونی و جەستەیی ئەگەر بۆ زیاتر لە ٢ بۆ ٤ هەفتە بەکاربێت. نیشانەکانی کشانەوە: نابێت بە شێوەیەکی کتوپڕ ڕابگیرێت، چونکە دەبێتە هۆی گەشکە، لەرزین، و دڵەڕاوکێی توندتر (Rebound Anxiety). پڕۆفایلی سەلامەتی: بەهۆی ئەوەی میتابۆلیزمەکەی سادەیە، کارلێکی کەمتری هەیە لەگەڵ دەرمانەکانی تر بە بەراورد بە دیازیپام.
Lyrica, Pregabalin Sandoz, Pregabalin Teva
pregabalin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان (Mechanism of Action): پریگابالین لە پۆلی گاباپێنتینۆیدەکانە و وەک دەرمانێکی دژە گرژبوون، دژە دڵەڕاوکێ و ئازارشکێن کاردەکات. میکانیزمی سەرەکی کارکردنی بریتییە لە بەستنەوە بە ژێر یەکەی ئەلفا-٢-دێڵتای (α2-δ) کەناڵەکانی کالسیۆمی ڤۆڵتەیی (voltage-gated calcium channels) لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا. ئەم بەستنەوەیە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی دەرهاویشتنی گواستەرەوە دەمارییە ورووژێنەرەکان (excitatory neurotransmitters) وەک گلوتامات، نۆرئەدریناڵین، و ماددەی P، کە بەشدارن لە گواستنەوەی ئازار، گرژبوون و دڵەڕاوکێ. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: پریگابالین هاوشێوەیەکی پێکهاتەیی گاما-ئەمینۆبیوتیریک ئەسید (GABA)ـە، بەڵام ڕاستەوخۆ کار لەسەر وەرگرەکانی GABA ناکات. تایبەتمەندییە کیمیاییەکانی وای لێدەکات بە ئاسانی بەربەستی خوێن-مێشک (blood-brain barrier) تێپەڕێنێت. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: بە کەمکردنەوەی دەرهاویشتنی گواستەرەوە دەمارییە ورووژێنەرەکان، پریگابالین یارمەتی کەمکردنەوەی چالاکیی دەماری زیادە دەدات، کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئازاری دەماری، کۆنترۆڵکردنی گرژبوونەکان، و کەمکردنەوەی نیشانەکانی دڵەڕاوکێ. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): پریگابالین بە خێرایی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت و بەردەستبوونی زیندەیی زۆر بەرزە (زیاتر لە ٩٠%)، کە بە خواردن کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر نییە. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە شێوەیەکی بەرفراوان لە شانەکانی جەستەدا دابەش دەبێت و بەربەستی خوێن-مێشک تێپەڕێنێت. بەستنەوەی بە پرۆتینەکانی خوێنەوە زۆر کەمە (کەمتر لە ١%). - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): پریگابالین بە شێوەیەکی بەرچاو میتابۆلیزە ناکرێت لە جەستەدا. نزیکەی ٩٨%ی دەرمانەکە بە شێوەی نەگۆڕ لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە لە میزدا دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی دەرچوونی پریگابالین نزیکەی ٦.٣ کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی ١ کاتژمێرە دوای وەرگرتنی دۆزەکە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی ئازاری دەماری (neuropathic pain) پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە، ئازاری دەماری دوای تووشبوون بە زۆنا (post-herpetic neuralgia)، و ئازاری دەماری پەیوەست بە برینداربوونی بڕبڕەی پشت. هەروەها بۆ چارەسەرکردنی فایبرۆمایالجیا (fibromyalgia) و گرژبوونە بەشەکییەکان (partial-onset seizures) وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هەندێک جار بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی قاچی بێ ئارام (Restless Legs Syndrome)، ئازاری درێژخایەنی تری جەستە، و هەندێک جۆری تری دڵەڕاوکێ بەکاردێت. - نەخۆشییە ئامانجەکان: ئازاری دەماری، فایبرۆمایالجیا، گرژبوونی بەشەکی، دڵەڕاوکێی گشتی. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کەمکردنەوەی توندی ئازار، باشترکردنی کوالێتی ژیان بۆ تووشبووانی ئازاری درێژخایەن، کۆنترۆڵکردنی گرژبوونەکان، و کەمکردنەوەی نیشانەکانی دڵەڕاوکێ. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی پریگابالین لەوانەیە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەربکەون بۆ هەندێک نیشانە وەک ئازار، بەڵام بۆ کاریگەری تەواو لەوانەیە چەند هەفتەیەکی پێبچێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: بەهۆی نیوە تەمەنی کورتەوە، پێویستە پریگابالین چەند جارێک لە ڕۆژێکدا وەربگیرێت بۆ پاراستنی ئاستێکی جێگیر لە خوێندا. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێک دەکات لەگەڵ دەرمانەکانی تری سەرکوتکەری سیستەمی دەماری ناوەند (CNS depressants) وەک ئەلکهول، ئۆپیۆیدەکان، و بێنزۆدیازیپینەکان، کە دەتوانێت کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک خەواڵوویی و گێژبوون زیاتر بکات. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن دەتوانێت کاتی هەڵمژینی پریگابالین دوابخات، بەڵام کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کۆی گشتی هەڵمژین نییە. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: دۆزی پریگابالین پێویستە بە هێواشی زیاد بکرێت (titration) بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکان و گەیشتن بە دۆزی کاریگەر. هەروەها، پێویستە بە هێواشی کەم بکرێتەوە لە کاتی وەستاندنی بۆ خۆپاراستن لە نیشانەکانی کشانەوە (withdrawal symptoms). - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: جیاوازە لە بێنزۆدیازیپینەکان لە میکانیزمی کارکردنیدا، بەڵام کاریگەرییەکانی دژە دڵەڕاوکێی هاوشێوەی هەیە. هەروەها جیاوازە لە گاباپێنتین لە پرۆفایلی فارماکۆکینێتیکیدا (هەڵمژینی باشتر و خێراتر). - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە گشتی دەرمانێکی سەلامەتە ئەگەر بە شێوەیەکی دروست بەکاربهێنرێت، بەڵام کاریگەرییە لاوەکییەکانی سیستەمی دەماری ناوەند باون. گرنگییەکی زۆری هەیە لە چارەسەرکردنی ئازاری دەماری و فایبرۆمایالجیا کە دەرمانەکانی تر کاریگەرییان کەمە.
Neurontin, Gralise, Horizant
gabapentin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Anticonvulsant) و دەرمانی ئازارشکێن (Analgesic). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: GABA analog. گاباپێنتین لە ڕووی پێکهاتەییەوە لە گابا (GABA) دەچێت، کە ماددەیەکی سروشتییە لە مێشکدا. - میکانیزمی کردار: میکانیزمی تەواوی کارکردنی گاباپێنتین بە تەواوی ڕوون نییە. بەڵام وا بیر دەکرێتەوە کە کار لەسەر کەناڵەکانی کالسیۆم دەکات لە دەمارەخانەکاندا، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی دەردانی هەندێک ماددەی کیمیایی کە دەبنە هۆی ئازار و تشنج. هەروەها، کاریگەری لەسەر گابا (GABA) هەیە، بەڵام ڕاستەوخۆ نییە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: گاباپێنتین بە شێوەیەکی ناتەواو لە ڕیخۆڵەکانەوە دەمژرێت. ڕێژەی مژینەکە پەیوەندی هەیە بە دۆزەکە (dose-dependent). هەرچی دۆزەکە زیاتر بێت، ڕێژەی مژینەکە کەمتر دەبێت. - بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): بەردەستبوونی زیندەیی دەگۆڕێت بەپێی دۆزەکە، لە نزیکەی 60% لە دۆزی 300mg بۆ نزیکەی 27% لە دۆزی 1600mg. - نیوە تەمەن (Half-life): نزیکەی 5-7 کاتژمێرە لەو کەسانەی کە گورچیلەیان بە دروستی کار دەکات. - لوتکەی چڕیی پلازما (Peak plasma concentration): لە ماوەی 2-4 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری تشنج (seizures)، بەتایبەتی تشنجە بەشەکییەکان (partial seizures) لەگەڵ دەرمانەکانی تردا. هەروەها بۆ چارەسەری ئازاری دەماری دوای زیپکە (postherpetic neuralgia). - بەکارهێنانی لاوەکی: بۆ چارەسەری ئازاری دەماری شەکرە (diabetic neuropathy)، ئازاری ماسولکە و ئێسک (fibromyalgia)، و هەندێک جۆری تری ئازاری درێژخایەن (chronic pain). - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی تشنج، نەخۆشانی ئازاری دەماری، نەخۆشانی ئازاری درێژخایەن. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی تشنج، کەمکردنەوەی ئازار، باشترکردنی کوالێتی ژیان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە هەندێک حاڵەتدا، کاریگەرییەکانی دەرمان لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەردەکەون، بەڵام لە هەندێکی تردا، ڕەنگە چەند هەفتەیەکی پێبچێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە نزیکەی 6-8 کاتژمێرە. - کارلێکەکانی دەرمان: گاباپێنتین دەکرێت کارلێکی هەبێت لەگەڵ هەندێک دەرمانی تردا، وەک دەرمانی دژە ترشەڵۆکی گەدە (antacids) کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی مژینی گاباپێنتین. هەروەها لەگەڵ ئۆپیۆیدەکان (opioids) دەکرێت مەترسییەکانی وەک خەواڵوویی و کێشەی هەناسەدان زیاد بکات. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری گاباپێنتین فراوانە، بەڵام پێویستە دۆزەکە بە وریاییەوە دیاری بکرێت بۆ ئەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکان کەم بکرێنەوە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: گاباپێنتین لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەکرێت، بۆیە پێویستە دۆزەکە ڕێک بخرێت بۆ ئەو کەسانەی کە کێشەی گورچیلەیان هەیە. - سوودەکانی: کاریگەرییەکی باشی هەیە لەسەر کەمکردنەوەی تشنج و ئازاری دەماری. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی بەربڵاوە بۆ چارەسەری تشنج و ئازاری دەماری. - پرۆفایلی سەلامەتی: بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە، بەڵام دەکرێت ببێتە هۆی هەندێک کاریگەری لاوەکی وەک خەواڵوویی، سەرگێژخواردن، و شڵەژان.
Depakote, Depakene, Stavzor
Valproic Acid
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Anticonvulsant). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: fatty acid. - میکانیزمی کردار: میکانیزمی تەواوی کارکردنی ڤالپرۆیک ئەسید بە تەواوی ڕوون نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە کاردەکات لەسەر زیادکردنی ئاستی GABA (gamma-aminobutyric acid) لە مێشکدا، کە ماددەیەکی کیمیاییە یارمەتی هێورکردنەوەی چالاکیی دەماری دەدات. هەروەها ڕەنگە کاریگەری هەبێت لەسەر کەناڵەکانی سۆدیۆم و کەناڵەکانی کالسیۆم. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: باش دەمژرێت لە ڕێڕەوی هەرسدا. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %100. - نیوە تەمەن: 9-16 کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی 1-4 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری جۆرەکانی سەرئێشە و تشنج (Seizure) و bipolar disorder. - بەکارهێنانی لاوەکی: ڕەنگە بۆ چارەسەری ئازاری دەماری و migraine بەکاربهێنرێت. - مەرجەکانی ئامانج: سەرئێشە، bipolar disorder، تشنج. - سودەکانی چارەسەرکردن: کۆنتڕۆڵکردنی سەرئێشە، Mood stabilizer بۆ bipolar disorder، کەمکردنەوەی ژمارەی تشنجەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لەوانەیە چەند ڕۆژێک بۆ چەند هەفتەیەک بخایەنێت تا کاریگەرییەکانی دەرمان دەردەکەون. - ماوەی کارکردن: بەپێی ژەمە دەرمانییەکان و باری تەندروستی نەخۆشەکە دەگۆڕێت. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت کارلێک بکات لەگەڵ هەندێک دەرمانی تر، وەک دەرمانەکانی دژە خەمۆکی و دژە تشنجەکانی تر. - مەودای چارەسەری: دەبێت پزیشک ڕێکی بخات بەپێی پشکنینی خوێن و وەڵامی نەخۆشەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تشنج و bipolar disorder. - سوودەکانی: یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی سەرئێشە و Mood stabilizer و تشنج. - گرنگی کلینیکی: یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. - پرۆفایلی سەلامەتی: ڕەنگە کاریگەری لاوەکی هەبێت، بۆیە پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت.
Dilantin, Phenytek
phenytoin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دژە تشنج - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Hydantoin - میکانیزمی کردار: Phenytoin کار دەکات بە بلۆک کردنی کانالەکانی سۆدیۆم لە دەماخدا. ئەمەش یارمەتی دەدات بۆ کەمکردنەوەی چالاکییە زیادەڕۆییەکانی دەماخ کە دەبنە هۆی تشنج. بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری هەیە لەسەر ناوچەکانی دەماخ کە تشنجی لێوە دێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە شێوەیەکی گشتی باشە، بەڵام جیاوازی هەیە لە نێوان نەخۆشەکاندا. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %90 - نیوە تەمەن: لە نێوان 7 بۆ 42 کاتژمێردا دەگۆڕێت، بە پشتبەستن بە میتابۆلیزم و دۆخی نەخۆشەکە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە نێوان 3 بۆ 12 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە لە دوای خواردنی دەرمانەکە بە شێوەی دەم. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: کۆنترۆڵکردنی تشنج (Epilepsy). - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەرکردنی هەندێک جۆر ئازاری دەماری دەموچاو (Trigeminal neuralgia)، هەروەها بۆ ڕێگرتن لە تشنج دوای نەشتەرگەری مێشک. - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی تووشبوو بە جۆرە جیاوازەکانی تشنج، بە تایبەتی تشنجی گشتی و تشنجی بەشی. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ژمارەی تشنجەکان، باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش و کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە چەند ڕۆژێکەوە بۆ چەند هەفتەیەک دەخایەنێت تا دەرمانەکە دەست بە کارکردن دەکات. - ماوەی کارکردن: نزیکەی 24 کاتژمێر. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێکی لەگەڵ دەرمانەکانی تردا هەیە، وەک warfarin, digoxin, و هەندێک دژە خەمۆکی. - مەودای چارەسەری: مەودایەکی تەسک هەیە (Narrow therapeutic range)، ئەمەش پێویستی بە چاودێری وردی ئاستی دەرمانەکە لە خوێندا. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لە نەخۆشانی جگەر و گورچیلە. - سوودەکانی: یارمەتیدەرە لە کۆنترۆڵکردنی تشنج و باشترکردنی کوالێتی ژیان. - گرنگی کلینیکی: پێویستە بەردەوام بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی تشنج کۆنترۆڵ بکرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە، پێویستە ئاگاداریان بین.
Lamictal, Lamitrogine, Apo-Lamotrigine
lamotrigine
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Anticonvulsant) و سەقامگیرکەری باری دەروونی (Mood Stabilizer) - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Phenyltriazine - میکانیزمی کردار: لامۆتریجین کار دەکات بە ڕێگریکردن لە دەردانی ماددە کیمیاییەکانی وروژێنەر (excitory neurotransmitters) لە مێشکدا، بەتایبەتی گلوتەمەیت. وا دادەنرێت کە ئەمە بە هۆی بلۆک کردنی کەناڵەکانی سۆدیۆم (sodium channels) و کالسیۆم (calcium channels) لە دەمارەخانەکاندا ڕوو دەدات، کە یارمەتی کۆنتڕۆڵکردنی چالاکییە زیادەڕۆییەکانی مێشک دەدات کە دەبنە هۆی تشنج یان ناجێگیری لە باری دەروونیدا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بەخێرایی لە ڕیخۆڵەکانەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %100. - نیوە تەمەن: نزیکەی ٢٤ بۆ ٣٥ کاتژمێر، بەڵام لەگەڵ دەرمانەکانی تردا دەگۆڕێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی ١.٥ بۆ ٥ کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشییەکانی گەشکە و نەخۆشی دوو جەمسەری (bipolar disorder). - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ ئازاری دەماری ڕوخسار (trigeminal neuralgia) و سەرئێشەی درێژخایەن بەکاردێت. - مەرجەکانی ئامانج: ئەو کەسانەی کە گەشکەیان هەیە یان نەخۆشی دوو جەمسەرییان هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کۆنتڕۆڵکردنی گەشکەکان، کەمکردنەوەی حاڵەتەکانی خەمۆکی و مانیا لە نەخۆشی دوو جەمسەریدا. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە گەشکەدا، کاریگەرییەکە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەردەکەوێت. بۆ نەخۆشی دوو جەمسەری، چەند هەفتەیەکی پێویستە. - ماوەی کارکردن: تا ئەو کاتەی بەردەوام دەخورێت. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێکی هەیە لەگەڵ دەرمانەکانی دژە تشنج (anticonvulsant) و هۆرمۆنەکانی کۆنتڕۆڵکردنی منداڵبوون (hormonal contraception). - مەودای چارەسەری: مەودایەکی دیاریکراوی هەیە، پێویستە پشکنینی خوێن بکرێت بۆ دڵنیابوون لە ئاستی دروست. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەبێت بە وریاییەوە دەستپێبکرێت و وردە وردە زیاد بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دروستبوونی زیپکەی پێست (skin rash) کە مەترسیدارە. - سوودەکانی: یارمەتی کۆنتڕۆڵکردنی تشنج دەدات و باری دەروونی سەقامگیر دەکات. - گرنگی کلینیکی: پێویستە بە ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێت و بەردەوام پشکنینی خوێن بکرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: لەوانەیە زیپکەی پێست، سەرگێژخواردن، و دڵتێکەڵهاتن دروست بکات.
Keppra, Elepsia XR, Spritam
levetiracetam
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Antiepileptic drug). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Pyrollidone derivative. - میکانیزمی کردار: میکانیزمی تەواوی کاریگەری levetiracetam بە تەواوی ڕوون نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە پەیوەندی هەیە بە bindingی پروتینی SV2A کە لە vesiclesی synapses هەبوونی هەیە، کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر دەردانی neurotransmitter هەبێت. بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر receptorەکانی neurotransmitter نییە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە خێرایی و تەواوی لە ڕێگەی دەمەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %100 bioavailable. - نیوە تەمەن: نزیکەی ٦-٨ کاتژمێر. لە کەسانی بەساڵاچوو و ئەو کەسانەی کە کێشەی گورچیلەیان هەیە، نیوە تەمەن درێژتر دەبێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی کاتژمێرێکدا دەگاتە بەرزترین ئاستی لە پلازمادا، ئەگەر لە ڕێگەی دەمەوە بەکاربهێنرێت. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری جۆرە جیاوازەکانی seizure (تشنج) وەک myoclonic seizures, partial-onset seizures, tonic-clonic seizures. - بەکارهێنانی لاوەکی: لە هەندێک حاڵەتدا بۆ چارەسەری سەرئێشەی migraine بەکاردێت، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی نییە. - مەرجەکانی ئامانج: کەسانی تووشبوو بە نەخۆشی epilepsy (صرع) کە تشنجیان هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کۆنتڕۆڵکردنی تشنج و کەمکردنەوەی ڕوودانی تشنج و باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لەوانەیە چەند ڕۆژێک بخایەنێت تا کاریگەریی تەواوی دەرمانەکە دەردەکەوێت. - ماوەی کارکردن: نزیکەی ١٢ کاتژمێر بۆ دۆزێکی standard. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ هەندێک دەرمانی تردا interactionی هەیە، بۆیە پێویستە ئاگاداری کارلێکەکان بیت، بۆ نمونە لەگەڵ phenytoin. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری بە شێوەیەکی گشتی دیاریکراو نییە، بەڵام بە پشتبەستن بە وەڵامی نەخۆش و چاودێری کاریگەرییە لاوەکییەکان، دۆزەکە ڕێکدەخرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانەکە کار لەسەر SV2A دەکات، کە ڕۆڵی هەیە لە دەردانی neurotransmitter. - سوودەکانی: کاریگەرییەکی باشی هەیە لە کۆنتڕۆڵکردنی تشنج، بە تایبەتی لەو نەخۆشانەی کە بە دەرمانەکانی تر کۆنتڕۆڵ ناکرێن. - گرنگی کلینیکی: بەربڵاوە لە چارەسەری epilepsy و بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تشنج بەکاردێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە، بەڵام دەبێت ئاگاداری کاریگەرییە لاوەکییەکان بیت.