چاوەڕوانی...
نوسراوە لە لایەن Mhammad SalmFebruary 2, 2026
زانیاری گشتی
لاکۆساماید دەرمانێکی دژە گرتنە (AED) کە بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی جۆرەکانی گرتن (سەرع). بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی گرتنی بەشەکی (partial-onset seizures) بەکار دێت، هەروەها بۆ چارەسەرکردنی گرتنی گشتیی تۆنیک-کلۆنیکی سەرەتایی (primary generalized tonic-clonic seizures) لە نەخۆشانی تەمەن 4 ساڵ و سەرووتر. ئەم دەرمانە یارمەتی کەمکردنەوەی ژمارەی گرتنەکان دەدات و کۆنترۆڵکردنیان ئاسانتر دەکات.
نیشانەکانی بەکارهێنان
- * چارەسەرکردنی گرتنی بەشەکی (partial
- onset seizures) لە نەخۆشانی تەمەن 4 ساڵ و سەرووتر.
- * چارەسەرکردنی گرتنی گشتیی تۆنیک
- کلۆنیکی سەرەتایی (primary generalized tonic
- clonic seizures) لە نەخۆشانی تەمەن 4 ساڵ و سەرووتر.
- * بەکارهێنانی وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر (adjunctive therapy) لەگەڵ دەرمانەکانی تری دژە گرتن.
- * کۆنترۆڵکردنی گرتنەکان و کەمکردنەوەی فرێکوێنسی ڕوودانیان.
میکانیزمی کارکردن
لاکۆساماید بە شێوەیەکی هەڵبژێردراو کار لەسەر کەناڵەکانی سۆدیۆمی کۆنترۆڵکراو بە ڤۆڵت (voltage-gated sodium channels) دەکات لە مێشکدا. بە تایبەتی، کاریگەری لەسەر "ناچالاکبوونی خاو" (slow inactivation) ئەم کەناڵانە هەیە، کە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی چالاکیی کارەبایی زیادە لە مێشکدا کە دەبێتە هۆی گرتن. ئەمەش یارمەتی جێگیرکردنی پەردەی خانەکانی دەمار دەدات و ڕێگری دەکات لە بڵاوبوونەوەی گرتنەکان.
کاریگەرییە لاوەکییەکان
کاریگەرییە باوەکان
- کاریگەرییە باوەکان (Common):
- سەرگێژبوون (dizziness)
- دڵتێکەڵهاتن (nausea)
- ڕشانەوە (vomiting)
- سەرئێشە (headache)
- دووبینین (diplopia) یان لێڵبوونی بینین
- ماندوێتی (fatigue)
- لەرینەوە (tremor)
- کێشەی هاوسەنگی (ataxia)
- بیرۆکەی خۆکوشتن یان گۆڕانکاری لە هەڵسوکەوتدا.
- کێشەی توندی دڵ
- وەک درێژبوونەوەی PR interval یان لێدانی نائاسایی دڵ.
- کارلێکی توندی پێست (وەک DRESS syndrome یان Stevens
- ئانگۆئیدێما (angioedema)
- ئاوسانی توندی ڕووخسار
- لێو
- زمان
- یان گەروو.
- کەمبوونەوەی ژمارەی خڕۆکە سپییەکانی خوێن (agranulocytosis).
کاریگەرییە مەترسیدارەکان
- کاریگەرییە مەترسیدارەکان (Serious):
- Johnson syndrome) کە دەکرێت مەترسیدار بێت.
ئاگادارییە مەترسیدارەکان
- * **بیرۆکەی خۆکوشتن:** هەموو دەرمانەکانی دژە گرتن
- لەوانەش لاکۆساماید
- دەکرێت مەترسی بیرۆکەی خۆکوشتن یان هەڵسوکەوتی خۆکوشتن زیاد بکەن. پێویستە بە وریاییەوە چاودێری نەخۆش بکرێت بۆ هەر گۆڕانکارییەک لە میزاج یان هەڵسوکەوتدا.
- * **کاریگەری لەسەر دڵ:** لاکۆساماید دەکرێت ببێتە هۆی درێژبوونەوەی PR interval و مەترسی لێدانی نائاسایی دڵ زیاد بکات. پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لە نەخۆشانی کێشەی دڵیان هەیە.
- * **سەرگێژبوون و کێشەی هاوسەنگی:** ئەم دەرمانە دەکرێت ببێتە هۆی سەرگێژبوون
- کێشەی هاوسەنگی
- یان دووبینین
- کە دەتوانێت کاریگەری لەسەر توانای شۆفێری یان کارکردن بە ئامێرە قورسەکان هەبێت.
- * **کارلێکی توندی پێست:** لە حاڵەتێکی دەگمەندا
- لاکۆساماید دەکرێت ببێتە هۆی کارلێکی توندی پێست وەک DRESS syndrome
- کە پێویستی بە چارەسەری پزیشکی خێرا هەیە.
- * **کشانەوەی دەرمان (Withdrawal seizures):** نابێت دەرمانەکە بە شێوەیەکی لەناکاو بوەستێنرێت
- چونکە دەکرێت ببێتە هۆی زیادبوونی گرتنەکان. پێویستە بە هێواشی و بە ڕاوێژی پزیشک کەم بکرێتەوە.
- * **کێشەی جگەر و گورچیلە:** پێویستە ڕێکخستنی ژەمە دەرمان بکرێت لە نەخۆشانی کێشەی توندی جگەر یان گورچیلەیان هەیە.
پێش بەکارهێنان
- پێش دەستپێکردنی لاکۆساماید، پێویستە پزیشکەکەت ئاگادار بکەیتەوە ئەگەر: * هەستیاریت بە لاکۆساماید یان هەر پێکهاتەیەکی تری دەرمانەکە هەیە. * کێشەی دڵت هەیە، وەک لێدانی نائاسایی دڵ (arrhythmia)، یان کێشەی گەیاندنی کارەبایی دڵ (وەک درێژبوونەوەی PR interval). * کێشەی گورچیلە یان جگەرت هەیە. * مێژووی خەمۆکی، نەخۆشی دەروونی، یان بیرۆکەی خۆکوشتنت هەبووە. * هەر دەرمانێکی تر بەکاردەهێنیت، بە تایبەت دەرمانەکانی دڵ، یان دەرمانەکانی تری دژە گرتن. * دووگیانی یان شیردەریت.
کێ نابێت ئەم دەرمانە بەکاربهێنێت؟
- * هەستیاری زۆر بە لاکۆساماید یان هەر پێکهاتەیەکی تری دەرمانەکە.
- * بوونی بلۆکی دڵ لە پلەی دووەم یان سێیەم (second
- degree AV block) بەبێ ئامێری ڕێکخەری لێدانی دڵ (pacemaker).
- * بوونی کێشەی توندی جگەر.
- * هەندێک جۆری لێدانی نائاسایی دڵ کە مەترسیدارن.
دووگیانی و شیرپێدان
پۆلێنی سەلامەتی:C
- NEEDS_MORE_PREGNANCY_INFO
دۆز و شێوازی بەکارهێنان
- * لاکۆساماید دەتوانرێت لەگەڵ ژەمە خواردن یان بەبێ ژەمە خواردن وەربگیرێت. * هەوڵ بدە لە کاتی دیاریکراودا وەرگیرێت بۆ ئەوەی ئاستی دەرمانەکە لە خوێندا جێگیر بێت. * حەبەکان بە تەواوی قوت بدرێن و نەجوێنرێن یان نەشکێنرێن. * شەربەتەکە پێش بەکارهێنان باش بشڵەقێنرێت و ژەمە دەرمانەکە بە پێوانەی وردی دیاریکراو وەربگیرێت. * دەرمانەکە لە پلەی گەرمای ژووردا (20-25 پلەی سەدی) و دوور لە شێ و گەرما هەڵبگیرێت.
دۆزی لەبیرچوو
ئەگەر ژەمێک لەبیرچوو، بە زووترین کات کە بیرت کەوتەوە وەری بگرە. بەڵام ئەگەر نزیک بوو لە کاتی ژەمی داهاتوو، ئەوا ژەمە لەبیرچووەکە فەرامۆش بکە و ژەمی داهاتوو لە کاتی خۆیدا وەربگرە. دوو ژەم لە یەک کاتدا وەرنەگرە بۆ قەرەبووکردنەوەی ژەمە لەبیرچووەکە.
کارلێکەکان و وریاییەکان
کارلێکی دەرمانی
- * **دەرمانەکانی دڵ:** بەکارهێنانی لاکۆساماید لەگەڵ دەرمانەکانی تر کە کاریگەری لەسەر PR interval ی دڵ هەیە (وەک بێتا
- بلۆکەرەکان
- بلۆکەرەکانی کەناڵی کالسیۆم
- دیگۆکسین) دەکرێت مەترسی کێشەی دڵ زیاد بکات.
- * **دەرمانەکانی دژە گرتنی تر:** دەکرێت کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی تری دژە گرتن بکات
- هەرچەندە کارلێکەکان بە گشتی کەمترن بە بەراورد بە دەرمانەکانی تر.
- * **دەرمانەکانی کاریگەری لەسەر سیستەمی دەماری ناوەند (CNS depressants):** بەکارهێنانی لەگەڵ دەرمانەکانی وەک هێورکەرەوەکان
- حەبەکانی خەو
- یان دەرمانەکانی ئازارشکێن دەکرێت کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک خەواڵوویی و سەرگێژبوون زیاد بکات.
- * **هەندێک دەرمانی دژە کەڕوو یان دژە ڤایرۆس:** دەکرێت کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی لاکۆساماید هەبێت
- هەرچەندە بە شێوەیەکی گشتی پێویست بە ڕێکخستنی ژەمە دەرمان ناکات.
لە چی دوور بکەویتەوە
- * **کحول:** لە کاتی بەکارهێنانی لاکۆسامایددا
- پێویستە خۆت بەدوور بگریت لە خواردنەوەی کحول
- چونکە دەکرێت کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک سەرگێژبوون و خەواڵوویی زیاد بکات.
- * **شۆفێری و ئامێرە قورسەکان:** تاوەکو نەزانیت چۆن ئەم دەرمانە کارت تێدەکات
- خۆت بەدوور بگرە لە شۆفێری یان کارکردن بە ئامێرە قورسەکان
- چونکە دەکرێت ببێتە هۆی سەرگێژبوون یان کێشەی بینین.
بارودۆخی نائاسایی
نیشانەکانی زیادەڕۆیی لە وەرگرتنی لاکۆساماید دەکرێت بریتی بن لە: سەرگێژبوونی توند، دڵتێکەڵهاتن و ڕشانەوە، گرتن، کێشەی دڵ (وەک درێژبوونەوەی PR interval، لێدانی خاوی دڵ، یان بلۆکی دڵ)، کۆما. لە کاتی گومانکردن لە زیادەڕۆیی، دەستبەجێ پەیوەندی بە فریاگوزاری پزیشکییەوە بکە یان سەردانی نزیکترین نەخۆشخانە بکە.
📞 پەیوەندی بکە بە 122 (فریاکەوتن)⚕️ ڕاستەوخۆ بەرەو نەخۆشخانە بڕۆ
0
✓ پێداچوونەوەی پزیشکی کراوە
پێداچوونەوە کراوە لەلایەن: Mhammad Salm,
بەرواری پێداچوونەوە: 02.02.2026
دوا نوێکردنەوە: 02.02.2026
هەموو ناوەڕۆکەکانمان لەلایەن پزیشکە پسپۆڕەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاریمانەوە پێداچوونەوە دەکرێن. ئەنجومەنی ڕاوێژکاری ببینە
یارمەتیمان بدە بۆ باشترکردنی ناوەڕۆکەکانمان