دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Antibiotic
25 دەرمان
Augmentin, Amoxiclave, Clavamox, Co, amoxiclav
amoxicillin+clavulanate+acid
ئەمۆکسیكلاڤ (Amoxiclave) بریتییە لە دەرمانێکی دژە زیندەیی (antibiotic) کە لە دوو ماددەی چالاک پێکدێت: ئەمۆکسیسیلین (amoxicillin) و کلاڤولانەیت پۆتاسیۆم (clavulanate potassium). ئەمۆکسیسیلین ئەندامێکە لە خێزانی پێنیسیلینەکان و کار لەسەر کوشتنی بەکتریا دەکات، بەڵام هەندێک بەکتریا توانای بەرگرییان هەیە لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی ئەنزیمێک بە ناوی بێتا-لاکتامەیز (beta-lactamase) کە ئەمۆکسیسیلین پووچەڵ دەکاتەوە. کلاڤولانەیت پۆتاسیۆم ڕۆڵی ڕێگریکار دەبینێت لەم ئەنزیمەدا، بەمەش ڕێگە بە ئەمۆکسیسیلین دەدات کە بە شێوەیەکی کاریگەرتر کار بکات دژی ئەو بەکتریایانەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەرگرییان هەیە. ئەم دەرمانە بۆ چارەسەرکردنی ژمارەیەکی زۆر لە هەوکردنە بەکتریاییەکان بەکاردێت، نەک هەوکردنی ڤایرۆسی.
دایکڵۆکساسیلین (Dicloxacillin), دایناپێن (Dynapen), دایسیل (Dycill)
dicloxacillin
دایکڵۆکساسیلین دژە-زیندەییەکە لە جۆری پێنیسیلین، کە کاردەکات بۆ کوشتنی بەکتریاکان یان ڕاگرتنی گەشەیان. ئەم دەرمانە بەتایبەتی کاریگەرە دژی جۆرە بەکتریایەک کە پێی دەوترێت ستەفیلۆکۆکەس (Staphylococcus)، کە بەرگری دژی پێنیسیلینەکانی تر پەیدا کردووە. دایکڵۆکساسیلین تەنها بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنی بەکتریایی بەکاردێت و کاریگەری لەسەر هەوکردنی ڤایرۆسی (وەک سەرما و هەڵامەت) نییە. ئەم دەرمانە بەشێکە لە خێزانی دژە-زیندەییەکانی بێتا-لاکتام و بە شێوەی کەپسول یان شلەی هەڵواسراوی دەمەکی بەردەستە. بەکارهێنانی دژە-زیندەیی کاتێک پێویست نییە، دەتوانێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی کاریگەرییەکەی لە داهاتوودا. دایکڵۆکساسیلین بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنەکانی پێست، ئێسک، جومگەکان، کۆئەندامی هەناسە، و هەوکردنەکانی تری بەکتریایی بەکاردێت کە بەهۆی بەکتریا هەستیارەکانەوە دروست دەبن.
Dapsone, داپسۆن
dapsone
داپسۆن دەرمانێکی دژە بەکتریا و دژە هەوکردنە کە سەر بە پۆلی سۆلفۆنەکانە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی گولی (نەخۆشی هانسن) و هەوکردنی پێست (dermatitis herpetiformis) بەکاردێت. داپسۆن بەهۆی تایبەتمەندییە دژە بەکتریا و دژە هەوکردنەکانییەوە کاردەکات. جگە لە بەکارهێنانە سەرەکییەکانی، داپسۆن هەندێک جار بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی هەوکردنی سییەکان بە پنیومۆسیستیس (Pneumocystis pneumonia - PCP) لە کەسانی تووشبوو بە ڤایرۆسی HIV و نەخۆشییەکانی دیکەی سیستەمی بەرگری، هەروەها بۆ چارەسەرکردنی تۆکسۆپلازمۆسیس بەکاردێت. ئەم دەرمانە بە شێوەی حەب بەردەستە و بە دەم وەردەگیرێت.
Keflex, Biocef, Panixine, Daxbia
cephalexin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: سێفالێکسین دەرمانێکی دژە بەکتریایە و سەر بە پۆلی سێفالۆسپۆرینەکانی نەوەی یەکەمە. میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە دروستبوونی دیواری خانەی بەکتریا. ئەمەش بەستنەوەی بە پڕۆتینەکانی بەستنەوەی پێنسیلین (PBPs) لە دیواری خانەی بەکتریادا دەگرێتەوە، کە دەبێتە هۆی تێکدانی دیواری خانە و مردنی بەکتریا (باکتێریۆسایدال). - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: سێفالێکسین دەرمانێکی بێتا-لاکتامە، هاوشێوەی پێنسیلینەکانە بەڵام خاوەنی ئەڵقەیەکی جیاوازە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری لەسەر بەکتریا گرام-پۆزەتیڤەکان هەیە وەک ستەفیلۆکۆکەس و ستریپتۆکۆکەس، هەروەها لەسەر هەندێک بەکتریای گرام-نێگەتیڤ وەک ئی. کۆلای، کلێبسیێلا، و پرۆتیەس. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: سێفالێکسین بە شێوەیەکی هەڵبژاردەیی خانەکانی بەکتریا دەکاتە ئامانج و کاریگەرییەکی کەمی لەسەر خانەکانی مرۆڤ هەیە، ئەمەش دەبێتە هۆی لەناوبردنی بەکتریا بێ ئەوەی زیانێکی زۆر بە خانەکانی جەستە بگەیەنێت. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): سێفالێکسین بە باشی لە ڕێگەی دەمەوە هەڵدەمژرێت و بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی 90% یە، کە ئەمەش وای لێدەکات دەرمانێکی گونجاو بێت بۆ بەکارهێنانی دەمەکی. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە شێوەیەکی فراوان لە شانەکان و شلەکانی جەستەدا بڵاودەبێتەوە، وەک ئێسک، شلەی جومگە، شلەی پەردەی سییەکان، زراو، و میز. بەستنەوەی بە پڕۆتینەکانی خوێنەوە کەمە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): سێفالێکسین بە شێوەیەکی زۆر کەم لە جەستەدا میتابۆلیزمی بۆ دەکرێت. بە شێوەیەکی سەرەکی وەک خۆی لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت، بە هەردوو میکانیزمی پاڵاوتنی گلومێرولار و دەردانی بۆرییەکانی گورچیلە. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی سێفالێکسین لە کەسانی خاوەن گورچیلەی ئاساییدا نزیکەی 0.5 بۆ 1.2 کاتژمێرە. بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی 1 کاتژمێر دوای وەرگرتنی دۆزەکە دەگات. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: سێفالێکسین بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ چارەسەرکردنی جۆرەها هەوکردنی بەکتریایی بەکاردێت، لەوانە هەوکردنی پێست و شانە نەرمەکان، کۆئەندامی میزەڕۆ، کۆئەندامی هەناسە، ئێسک و جومگەکان، و گوێی ناوەڕاست. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هەندێک جار بۆ پرۆفایلاکسیس (خۆپارێزی) لە هەندێک نەشتەرگەریدا بەکاردێت، بەتایبەت لە نەخۆشانی هەستیار بە پێنسیلین. - نەخۆشییە ئامانجەکان: هەوکردنەکان کە بە بەکتریا هەستیارەکانی وەک ستەفیلۆکۆکەس ئۆریەس (نە MRSA)، ستریپتۆکۆکەس پایۆجینیس، ئی. کۆلای، کلێبسیێلا نیومۆنیێ، و پرۆتیەس میرابیلیس دروست دەبن. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە باوەکانی کۆمەڵگە و بە گشتی ئەنجامێکی باشی هەیە لە لەناوبردنی بەکتریا هەستیارەکان. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکەی بە خێرایی دەستپێدەکات، بە گشتی لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا نیشانەکانی باشتربوون دەردەکەون. - ماوەی کارکردنی دەرمان: بەهۆی نیوە تەمەنە کورتەکەیەوە، پێویستە چەند جارێک لە ڕۆژێکدا وەربگیرێت بۆ پاراستنی ئاستێکی کاریگەر لە خوێندا. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێک لەگەڵ پرۆبێنێسید (کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ئاستی سێفالێکسین لە خوێندا)، مێتفۆرمین (کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ئاستی مێتفۆرمین)، و هەندێک دەرمانی تری زیانبەخش بۆ گورچیلە. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: دەتوانرێت لەگەڵ خواردن یان بەبێ خواردن وەربگیرێت. خواردن دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی ناڕەحەتییەکانی کۆئەندامی هەرس. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: سێفالێکسین دەرمانێکی دەمەکییە و بە باشی هەڵدەمژرێت، توانای چوونە ناو شانە جیاوازەکانی جەستەی هەیە. بە گشتی دەرمانێکی سەلامەت و قبوڵکراوە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: وەک سێفالۆسپۆرینێکی نەوەی یەکەم، بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری لەسەر بەکتریا گرام-پۆزەتیڤەکان هەیە و کاریگەرییەکەی لەسەر بەکتریا گرام-نێگەتیڤەکان کەمترە بە بەراورد لەگەڵ سێفالۆسپۆرینەکانی نەوەکانی دواتر. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: خاوەنی پرۆفایلێکی سەلامەتی باشە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە باوەکانی کۆمەڵگە بەکاردێت.
Avelox, Vigamox, Moxeza
moxifloxacin+hydrochloride
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: مۆکسیفلۆکساسین دەرمانێکی دژە بەکتریاییە و سەر بە پۆلی فلۆرۆکوینۆلۆنەکانە (Fluoroquinolones). میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی DNA gyrase (topoisomerase II) و topoisomerase IV لە بەکتریاکاندا. ئەم ئەنزیمانە بۆ دووگیانبوونی DNA و چاککردنەوەی پێویستن، بۆیە ڕێگریکردن لێیان دەبێتە هۆی تێکچوونی DNAی بەکتریا و مردنی خانە بەکتریاییەکان. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: مۆکسیفلۆکساسین فلۆرۆکوینۆلۆنێکی نەوەی چوارەمە و تایبەتمەندییەکانی بریتین لە بوونی گرووپی 8-میتۆکسی کە چالاکیی دژە بەکتریایی فراوانتر دابین دەکات، بەتایبەت دژی بەکتریا گرام-پۆزەتیڤەکان (Gram-positive) و بەکتریا ناڕێکەکان (atypical bacteria). هەروەها چالاکییەکی باشی دژی بەکتریا بێ هەواکانیش (anaerobes) هەیە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: ئەم دەرمانە کاریگەرییەکی کوشندەی هەیە لەسەر بەکتریاکان (bactericidal) بە ڕێگریکردن لە دروستبوونی DNAی بەکتریایی. بەمەش ڕێگری لە گەشەکردن و زۆربوونی بەکتریاکان دەکات لە جەستەدا، کە دەبێتە هۆی چارەسەرکردنی هەوکردنە بەکتریاییەکان. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): مۆکسیفلۆکساسین بە باشی لە ڕێگەی دەمەوە هەڵدەمژرێت و بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی 90% یان زیاترە، واتە زۆربەی دۆزەکە دەگاتە سووڕی خوێن. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە شێوەیەکی فراوان لە شانەکانی جەستەدا دابەش دەبێت، بەتایبەت لە سییەکان، بۆری هەوا، گیرفانەکانی لووت، پێست و شانە نەرمەکان. پەیوەستبوونی بە پڕۆتینەکانی خوێنەوە نزیکەی 50%ە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): بە شێوەیەکی سەرەکی لە جگەردا میتابۆلیزمی بۆ دەکرێت لە ڕێگەی دروستکردنی گڵوکۆرۆناید و سولفەیت. نزیکەی 45%ی دۆزەکە لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە (نزیکەی 20%ی وەک دەرمانی نەکراو) و 50%ی لە ڕێگەی پیساییەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی مۆکسیفلۆکساسین نزیکەی 12 کاتژمێرە، کە ڕێگە بە وەرگرتنی یەک جار لە ڕۆژێکدا دەدات. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا (Tmax) نزیکەی 0.5 بۆ 4 کاتژمێرە دوای وەرگرتنی بە دەم. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆری هەوکردنی بەکتریایی لە پێگەیشتوواندا، بەتایبەت هەوکردنەکانی کۆئەندامی هەناسە، پێست، ناو سک و حەوز. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هەندێک جار بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنی ئێسک و جومگەکان یان هەوکردنی بەکتریایی تری تایبەت بەکاردێت کە دەرمانەکانی تر کاریگەر نین. - نەخۆشییە ئامانجەکان: هەوکردنی سییەکان، هەوکردنی بۆری هەوا، هەوکردنی گیرفانەکانی لووت، هەوکردنی پێست و شانە نەرمەکان، هەوکردنی ناو سک، هەوکردنی حەوز. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کاریگەرییەکی فراوانی هەیە دژی چەندین جۆری بەکتریا، بەتایبەت ئەوانەی بەرگرییان هەیە دژی دژە بەکتریاکانی تر. وەرگرتنی یەک جار لە ڕۆژێکدا ئاسانکاری دەکات بۆ پابەندبوونی نەخۆش بە چارەسەرەکە. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری دژە بەکتریایی بە خێرایی دەستپێدەکات، بەزۆری لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دوای وەرگرتنی یەکەم دۆز. - ماوەی کارکردنی دەرمان: بەهۆی نیوە تەمەنە درێژەکەیەوە، کاریگەرییەکەی بۆ ماوەی 24 کاتژمێر بەردەوام دەبێت، کە ڕێگە بە وەرگرتنی یەک جار لە ڕۆژێکدا دەدات. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێک دەکات لەگەڵ دژە ترشەکان (antacids) کە مەگنیسیۆم یان ئەلەمنیۆمیان تێدایە، هەروەها لەگەڵ دەرمانەکانی ئاسن، زینک، سوکرالفەیت، و دەرمانەکانی تر کە ماوەی QT درێژ دەکەنەوە (وەک هەندێک دژە ناڕێکی لێدانی دڵ، دژە خەمۆکی، یان دژە سایکۆسیس). - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن کاریگەرییەکی کەمی هەیە لەسەر هەڵمژینی مۆکسیفلۆکساسین، بۆیە دەتوانرێت لەگەڵ یان بەبێ خواردن وەربگیرێت. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: مۆکسیفلۆکساسین بەهۆی چالاکییە فراوانەکەی و توانای گەیشتنی باشی بە شانەکانی جەستە، چارەسەرێکی کاریگەرە بۆ هەوکردنە سەختەکان. وەرگرتنی یەک جار لە ڕۆژێکدا یەکێکە لە خاڵە گرنگەکانی. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: بە بەراورد لەگەڵ فلۆرۆکوینۆلۆنەکانی پێشووتر، مۆکسیفلۆکساسین چالاکییەکی بەرزتری هەیە دژی بەکتریا گرام-پۆزەتیڤەکان (وەک Streptococcus pneumoniae) و بەکتریا بێ هەواکان. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: هەرچەندە کاریگەرە، بەڵام پرۆفایلێکی سەلامەتی تایبەتی هەیە کە پێویستی بە وریایی هەیە، بەتایبەت لەبارەی مەترسییەکانی درێژبوونەوەی QT، تەقینی ژێی ماسولکە، و کاریگەری لەسەر دەمارەکانی دەوروبەر. گرنگی چارەسەرییەکەی لە توانای چارەسەرکردنی هەوکردنە سەختەکان و بەرگرییەکاندا دەردەکەوێت.
Ellence, Pharmorubicin
epirubicin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە شێرپەنجە (Antineoplastic). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئەنترە سایکلین (Anthracycline). - میکانیزمی کردار: Epirubicin کار دەکات بە تێکدانی DNA لەناو خانە شێرپەنجەییەکاندا، و ڕێگری دەکات لە زیادبوونیان. ھەروەھا کاریگەری ھەیە لەسەر ئەنزیمی تۆپۆئیسۆمەراز دوو (Topoisomerase II)، کە یارمەتی خانەکان دەدات لە ڕێکخستنی شێوەی DNA. ئەمەش دەبێتە ھۆی مردنی خانە شێرپەنجەییەکان. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی IV بەکاردێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: ١٠٠٪ لە ڕێگەی IV. - نیوە تەمەن: نزیکەی ٣٠-٤٠ کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی چەند خولەکێکدا دوای IV administration. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری شێرپەنجەی مەمک. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری شێرپەنجەی گەدە، ھێلکەدان، سییەکان، لیمفۆما و لوکیمیا. - مەرجەکانی ئامانج: خانە شێرپەنجەییەکان کە بە خێرایی گەشە دەکەن. - سودەکانی چارەسەرکردن: یارمەتی دەدات لە بچووککردنەوەی گرێ شێرپەنجەییەکان و ڕێگری دەکات لە بڵاوبوونەوەی زیاتر. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: چەند ھەفتەیەک. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە پەیوەستە بە دۆخی نەخۆشەکە و ژمارەی ژەمەکان. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت کارلێک بکات لەگەڵ دەرمانەکانی تر، بۆیە گرنگە پزیشک ئاگادار بکرێتەوە سەبارەت بە ھەموو دەرمانەکان. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری Epirubicin زۆر نزیکە و پێویستی بە چاودێری بەردەوامە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کاریگەری زۆرە بۆ سەر جۆرەھا شێرپەنجە، بە تایبەتی شێرپەنجەی مەمک. - سوودەکانی: یارمەتی دەدات لە کۆنتڕۆڵکردنی شێرپەنجە و باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. - گرنگی کلینیکی: یەکێکە لە دەرمانە سەرەکییەکان بۆ چارەسەری شێرپەنجەی مەمک. - پرۆفایلی سەلامەتی: کاریگەری لاوەکی ھەیە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بەڕێوەدەبرێت بە چاودێری پزیشکی.
Vancocin, Vankok, Lyphocin
vancomycin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ڤانکۆمایسین ئەنتىباکتریایەکی گڵیکۆپێپتایدییە کە بۆ چارەسەرکردنی بەکتریا و کەڕووەکان بەکاردێت. دژەباکتریایەکی بەهێزە و کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر بەکتریایە گرام پۆزەتیڤەکان هەیە. لە جۆرەکانی ترى ئەنتیبایۆتیک جیاوازە و بەکارھێنانى بۆ چارەسەرى هەندێک جۆرى بەکتریایەک کە بە ئەنتیبایۆتیکەکانى تر نەچارەسەر دەبن. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ڤانکۆمایسین دەکەوێتە خانەی گڵیکۆپێپتیدەکانەوە کە گروپێکی کیمیایی تایبەتن بە دەرمانە جەنگاوەرەکان. ساختاری مۆلێکوولیەکەى تایبەتە و دەبێتە هۆی چالاکییە تایبەتەکانى لە دژی بەکتریاکان. بەهای زۆری بۆ شیکردنەوەى کیمیایی بۆ لێکۆڵینەوەى زانستی هەیە. - میکانیزمی کردار: ڤانکۆمایسین رێگە لە دروستبوونی دیوارەى خانەى بەکتریا دەگرێت. ئەمەش دەبێتە هۆی مردنى بەکتریاکان. بە تایبەت کاریگەرییەکەى لەسەر پێکهاتەی پێپتیدۆگڵایکانە کە پێکهاتەی پێویستی دیوارەى خانەى بەکتریایە. ئەم جۆرە کارکردنەى دەیکاتە دەرمانێکى کاریگەر بۆ جۆرێکى دیاریکراو لە بەکتریا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڤانکۆمایسین زۆر باش نییە لە ڕێگای دەمەوە دەمژێت. بۆیە تەنها بە ڕێگای IV بەکار دێت. بەڵام لە ڕێگای دەرزییەوە لە خوێندا بەشێوەکی بەهێز دەمژێت. بەڵام گەیشتن بە ئاستێکى بەرچاو لە پلازما پێویستی بە دۆزێکى بەرز هەیە - بەردەستبوونی زیندەیی: ئاستی بەردەستبوونی زیندەیی ڤانکۆمایسین لە جەستەدا، بەپێی دۆز و ڕێگای دراوە، دەگۆڕێت. هەڵسەنگاندنی ئەم ئاستە بۆ دڵنیابوون لە کاریگەریی چارەسەرەکە پێویستە. هەندێک لە حاڵەتەکاندا پێویستە ئاستی دەرمانەکە لە پلازما چاودێری بکرێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی ڤانکۆماسین لە جەستەدا بەپێی کێشەی گورچیلە دەگۆڕێت کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ماوەى مانەوەى لە جەستەدا لە کەسێکەوە بۆ کەسێکى تر. لە گورچیلەی تەندروستدا نیوە تەمەنى کورتترە. بۆیە پێویستە بەپێی تەندروستی گورچیلە دۆزەکە دیاری بکرێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازماى ڤانکۆمایسین، واتە ئاستی بەرزترینى دەرمانەکە لە خوێندا، دەپێوێنرێت بۆ دڵنیابوون لەوەى کە دۆزى دەرمانەکە لە ئاستى پێویستدایە و دەکرێت لە کاتی چارەسەرکردندا ئاستەکەى چاودێرى بکرێت. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: ڤانکۆمایسین بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی инфекشنە باکتریاییە گرام پۆزەتیڤەکان بەکاردێت. کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر چەندین جۆرە بەکتریایە. چارەسەرێکی گرینگە بۆ ئەو حالەتانەى کە بە ئەنتیبایۆتیکەکانى تر نەچارەسەر دەبن. - بەکارهێنانی لاوەکی: لە هەندێ حاڵەتدا ڤانکۆمایسین بۆ چارەسەرکردنى جۆرێکى دیاریکراوى بەکتریا بەکاردێت كە بە ئەنتیباکتریاکانى تر نەچارەسەر دەبن. هەروەها لە چارەسەرکردنى هەندێک جۆرى ئەکزیما و نەخۆشى پێستى تر دا بەکاردێت. بەڵام بەکارهێنانى وەک چارەسەرێکى لاوەکی پێویستی بە ڕاوێژى پزیشک هەیە. - مەرجەکانی ئامانج: ڤانکۆمایسین بۆ چارەسەرکردنی جۆرەکانی جیاوازى ئینفێکشن بەکار دێت، وەک ئینفێکشنەکانی پێست، ئێسک، خوێن، و سییەکان. هەروەها بۆ چارەسەرکردنی ئینفێکشنەکانی بەکتریاییەکان لە نەخۆشەکانی کەم خوێن و هەندێک نەخۆشی سییەکان بەکاردێت. ئەمەش بەپێی ڕێنمایی پزیشک دەبێت. - سودەکانی چارەسەرکردن: ڤانکۆمایسین دەتوانێت لە چارەسەرکردنی ئینفێکشنەکانی بەکتریایی بەهێزدا زۆر کاریگەر بێت، بەتایبەت لە حاڵەتەکانی کە بە ئەنتیبایۆتیکەکانی تر نەچارەسەر دەبن. زۆر جار بۆ پاراستن لە ئینفێکشنەکان بەکاردێت بۆ نمونە پێش ئۆپەراسیۆن. بەڵام کارێگەرى لەسەر چارەسەرکردنى هەموو جۆرە ئینفێکشنێک نییە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: ڤانکۆمایسین بە خێرایی کار ناکات بۆیە چەند ڕۆژێک پێویستە بۆ ئەوەى کاریگەرییەکەى دەرکەوێت. پێویستە لە ماوەى چارەسەرکردندا دۆز و ماوەى چارەسەرەکە بەردەوام بێت. بەپێی جۆرەکەى ئینفێکشن و تەندروستى نەخۆشەکە دەگۆڕێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنى ڤانکۆمایسین دەپەوزێتەوە بەپێی جۆرەکەى نەخۆشییەکە و دۆزى بەکارهاتوو. چاودێرى ئاستەکەى لە خوێندا زۆر گرینگە بۆ دڵنیابوون لەوەى کە بۆ ماوەیەکى پێویست کاریگەریى هەیە. چارەسەر چەندین ڕۆژ دەخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمان: ڤانکۆمایسین دەتوانێت کارلێکی نەرێنی لەگەڵ چەندین دەرمانی تردا بکات. پێویستە پزیشک ئاگادار بکرێتەوە لەسەر هەموو دەرمانێک کە نەخۆشەکە بەکاری دەهێنێت، بۆ ئەوەى بتوانێت کاریگەرییە نەرێنییەکان کەم بکاتەوە. هەندێک دەرمان دەتوانن کاریگەرى ڤانکۆمایسین لاواز بکەن. - مەودای چارەسەر: مەودای چارەسەرکردنی ڤانکۆمایسین بەپێی جۆری ئینفێکشن و تەندروستی نەخۆشەکە دەگۆڕێت. چارەسەر دەتوانێت لە چەند ڕۆژێکەوە بۆ چەند هەفتەیەک بەردەوام بێت. پێویستە بەردەوام لە ژێر چاودێرى پزیشکدا بێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: ڤانکۆمایسین دژەباکتریایەکی بەهێزە بۆ جۆرێکى دیاری کراو لە بەکتریا، بەڵام بۆ جۆرەکانى تر کاریگەرى نییە. بەکارهێنانى بەشێوەیەكى نادروست دەتوانێت ببێتە هۆى دروستبوونى بەکتریایەک کە بەرگریکردنلە دەرمانەکانى تر هەیە. پێویستە لە لایەن پزیشکێکەوە بەکار بهێنرێت. - سوودەکانی: ڤانکۆمایسین چارەسەرێکی گرینگە بۆ چارەسەرکردنی ئینفێکشنە بەکتریاییەکانی گرام پۆزەتیڤ کە چارەسەر ناکرێن بە ئەنتیبایۆتیکەکانی تر. لە هەندێ حاڵەتدا، دەتوانێت ژیانی نەخۆشەکە ڕزگار بکات. بۆیە بەکارهێنانی بەشێوەیەکى دروست و لەژێر چاودێرى پزیشکدا گرینگە. - گرنگی کلینیکی: ڤانکۆمایسین بەکار دێت بۆ چارەسەر کردنی جۆرێک لە بەکتریا کە بەرگریکردن لە ئەنتیبایۆتیکەکانی تر هەیە، بۆ نمونە MRSA کە جۆرێکە لە بەکتریاى مقاوم لە بەرامبەر مێتیسیلین. لەبەر ئەم گرنگییە کلینیکییەى، زانینی ڕێژەى بەکارھێنانى بەشێوەیەکى دروست زۆر گرینگە. ڕێگریکردن لەکەم بوونەوەى کاریگەرییەکەى لە زۆر گرینگە. - پرۆفایلی سەلامەتی: ڤانکۆمایسین دەتوانێت کاریگەرییە لاوەکییەکانى هەبێت، بەڵام بە گشتی دەرمانێکى سەلامەتە بەمەرجێک بەشێوەیەکى دروست بەکار بێت و بەردەوام لە ژێر چاودێرى پزیشکدا بێت. چارەسەرکردن بەشێوەیەکى نادروست دەتوانێت ببێتە هۆى کێشەى تەندروستی.
Bactrim, Septra, Sulfatrim, Cotrim
trimethoprim-sulfamethoxazole
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانێکی ئەنتیبایۆتیکی بەربەرەکانێکی بەکتریاییە کە لە دوو ماددەی جیاواز پێکهاتووە: Trimethoprim و Sulfamethoxazole. ئەم دوو ماددەیە بەیەکەوە کاردەکەن بۆ کوشتنی بەکتریا. ئەم دەرمانە بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆری هەستیاری بەکتریا بەکاردێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەر: دەرمانێکی کیمیاییە کە دەچێتە ناو گروپی سولفونامید و دی هایدرۆفۆلەت ڕێدۆکتاز ئینھیبیتۆرەکانەوە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنەکانی ڕێڕەوی میز و میزەڕۆ و هەندێک هەوکردنی تر بەکاردێت. - میکانیزمی کردار: Trimethoprim و Sulfamethoxazole بە شێوەیەکی سینکێرژیک کاردەکەن. Sulfamethoxazole پێشگری لە دروستبوونی ئەسید فۆلیک دەکات، کە بۆ گەشە و زیادبوونی بەکتریا گرینگە. Trimethoprimیش پێشگری لە بەکارهێنانی ئەسید فۆلیکی دروستکراو لە لایەن بەکتریاوە دەکات، بەمەش گەشەی بەکتریا ڕادەگرێت و دەبێتە هۆی کوشتنیان. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی دەرمانەکە لە ڕێگای دەمەوە بەرزە و بەخێرایی دەچێتە ناو خوێنەوە. هەروەها لە ڕێگای ئینجێکشنەوەش بەڕێژەیەکی زۆر مژێنرێت. ڕێژەی مژین دەکرێت کاریگەر بێت، بەپێی ئەو جۆرەی دەرمان و شێوازی بەکارهێنانە کە بەکاردێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: دەرمانەکە بەڕێژەیەکی باش بەردەستە بۆ زیندەوەرەکان و بڕی بەرچاو لە پلازما دەمێنێتەوە بۆ ماوەیەکی درێژ. ئاستی بەردەستبوونی زیندەیی پەیوەندی بە دۆزی دەرمانەکەوە هەیە. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی دەرمانەکە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە فاکتەرەکاندا پەیوەندیدارە وەکوو تەمەن، کرداری گورچیلە، و دۆخی تەندروستی، بەڵام بەگشتی نیوە تەمەنی لەنێوان 10 بۆ 14 کاتژمێردایە. ئەمەش مانای ئەوەیە کە نیوەی دەرمانەکە لە ماوەی 10 بۆ 14 کاتژمێردا لە لەشی مرۆڤدا دەچێتە دەرەوە. - لوتکەی چڕیی پلازما: پاش 1-4 کاتژمێر لە وەرگرتنی دەرمانەکە لە ڕێگای دەمەوە، لوتکەی چڕیی پلازما بەدەستدێت و پاشان بەشێوەیەکی هێواش دادەبەزێت • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەرکردنی هەوکردنەکانی ڕێڕەوی میز و میزەڕۆ، وەکوو cystitis and urethritis. - بەکارهێنانی لاوەکی: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی هەندێك هەوکردنی تر وەکو pneumonias, bronchitis. - مەرجەکانی ئامانج: بەکتریا، بە تایبەت ئەو بەکتریایانەی کە هەستیارن بۆ دەرمانەکە. ئەم دەرمانە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە بەکتریاییەکانی سیستمێکی دیاریکراو یان بەپێی پەرەسەندنی نیشانەکان بەکاردێت. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی نیشانەکانی هەوکردن، وەکوو ئازار، تای، و بەکتریا، بە زووترین کات گەیشتن بە چاکبوونەوە. گونجاوە بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆر هەوکردن لە جۆرەکانی جیاوازدا، بەڵام دەبێت لەلایەن پزیشکەوە بەکاربهێنرێت. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: ڕاستەوخۆ دوای وەرگرتن دەست پێدەکات. بەڵام بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام، دەبێت دەرمانەکە بە پێی ڕێنماییی پزیشک بەردەوام بەکاربهێنرێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە پەیوەستە بە جۆری هەوکردن، دۆزی دەرمان، و دۆخی تەندروستی نەخۆشەکەوە. دەکرێت بۆ ماوەیەکی دیاری کراو بەکاربهێنرێت. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت کار لەگەڵ دەرمانەکانی تری تێکەڵ بکات. پێویستە پزیشک ئاگاداربێت لە دەرمانەکانی تری کە نەخۆشەکە بەکاری دەهێنێت. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری بەپێی باری نەخۆشەکە و جۆری هەوکردن دیاری دەکرێت. ئەم مەودایە دەکرێت زۆر جیاواز بێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کاریگەری بەربەرەکانی زۆربەی جۆرەکانی بەکتریا. - سوودەکانی: چارەسەرکردنی جۆرێکی بەرچاو لە هەوکردنەکانی باو. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی گرنگە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە بەکتریاییەکان، بەڵام بەکارهێنانی بەردەوام و بێ پلان ناتەندروست و زیانبەخشە. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەرمانێکی ئاساییە بەڵام هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێن.
Cleocin, Dalacin C, Clindets, others
clindamycin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: کلیندامایسین یەکێکە لە دەرمانە جۆری ئەنتیبایۆتیکەکان کە کاریگەریی بەهێزی لەسەر چەندین جۆری بەکتریا هەیە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بەکار دێت بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنەکانی پێست، ئێسک، و ڕێڕەوی هەناسەدان. جگە لەوەش، بۆ چارەسەرکردنی هەندێک هەوکردنی تریش بەکار دێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: کلیندامایسین لە گروپی لینکسۆسامایدەکانە، کە جۆرێکە لە ئەنتیبایۆتیک کە بە شێوەیەکی تایبەت کاریگەریی لەسەر بەکتریا دەبێت. ئەم گرووپە لە ئەنتیبایۆتیکەکان بەهێزی بەرامبەر بەکتریای گرەم پۆزەتیڤن. - میکانیزمی کردار: کلیندامایسین پێکهاتەی پڕوتینی بەکتریا دەگرێتەوە و ڕێگری لە دروستبوونی بەکتریا دەکات. ئەمەش دەبێتە هۆی کوشتنی بەکتریا و چارەسەرکردنی هەوکردنەکە. بەم شێوەیە لەڕێگای گۆڕینی پڕۆسەی دروستکردنی پڕۆتینی پێکهاتەی بەکتریادا دەبێتە هۆی کۆنتڕۆڵکردنی گەشەی بەکتریا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی کلیندامایسین لە جۆرە جیاوازەکانی دەرمانەکەدا جیاوازە. لە حاڵەتی Oral دا، ڕێژەی مژینی بەرزە و زۆربەی بڕەکەی لە ڕێگای گەدەوە دەمژێت. لە حاڵەتی Intravenous دا، بەتەواوی دەمژێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: ڕێژەی بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability) لەگەڵ جۆری دەرمانەکەدا دەگۆڕێت. بەڵام بەشێکی زۆری کلیندامایسین دەتوانێت کاریگەری خۆی بخاتەڕوو. - نیوە تەمەن (Half-life): نیوە تەمەنی کلیندامایسین لە پلازما دەگۆڕێت بەپێی تەمەن، گرێچکی گورچیلە و جگەر. بەڵام بە گشتی نیوە تەمەنی نێوان ٢ بۆ ٣ کاتژمێرە. - لوتکەی چڕیی پلازما (Peak plasma concentration): لوتکەی چڕیی کلیندامایسین لە پلازما دوای ١-٢ کاتژمێر لەوەرگرتنی دەرمانەکەدا دەبینرێت. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: کلیندامایسین بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە باکتریاییەکان. ئەمەش لە ڕێگای کوشتنی بەکتریایەکانەوە دەبێت. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ چارەسەرکردنی هەندێک هەوکردنی تر وەک هەوکردنی پێست و نەخۆشیەکانی دەم و ددان و هەوکردنی ناوەوەی لەش، بەکار دێت. - مەرجەکانی ئامانج: بەکارهێنانی کلیندامایسین بۆ هەوکردنەکانی ڕێرەوی هەناسەدان، هەوکردنی پێست، هەوکردنی ئێسک، و هەندێک هەوکردنی تر گونجاوە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کلیندامایسین یارمەتی چارەسەرکردنی هەوکردنە باکتریاییەکان دەدات و نیشانەکانی هەوکردنەکە کەمدەکاتەوە وەک تای، ئازار، و سووربوونەوە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی کلیندامایسین دەگۆڕێت بەپێی جۆری هەوکردن و بڕی دەرمانەکە. بەڵام بەگشتی دوای چەند کاتژمێرێک دەست پێدەکات. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەری کلیندامایسین بەپێی نیوە تەمەنی لە لەشدا دەگۆڕێت. - کارلێکەکانی دەرمان: کلیندامایسین دەتوانێت لەگەڵ هەندێک دەرمانی تر کارلێک بکات. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری کلیندامایسین دەگۆڕێت بەپێی جۆری هەوکردن و قورسییەکەی. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کلیندامایسین ئەنتیبایۆتیکێکی بەهێزە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە باکتریاییەکان. - سوودەکانی: چارەسەرکردنی هەوکردنەباکتریاییەکان و کەمکردنەوەی نیشانەکانی هەوکردن. - گرنگی کلینیکی: کلیندامایسین ڕۆڵێکی گرنگی لە چارەسەرکردنی چەندین جۆری هەوکردن هەیە. - پرۆفایلی سەلامەتی: کلیندامایسین دەتوانێت هەندێک کاریگەری لاوەکی دروست بکات، بەڵام بەگشتی دەرمانێکی سەلامەتە.
Vibramycin, Doryx, Oracea, Monodox
doxycycline
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دۆکسایکلین دەرمانێکی (antibiotic) تێتراسیلینە کە بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆری بەکتریا بەکاردێت. ئەم جۆرە دەرمانە بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەرە لە دژی بەکتریایەکی زۆر. لەگەڵ ئەوەشدا، بەکارهێنانی بەردەوام یان بەشێوەیەکی ناتەندروست دەبێتە هۆی دروستبوونی بەکتریای بەرگری. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: دۆکسایکلین پەیوەندییەکی کیمیایی هەیە کە دەیکاتە بەشێک لە گروپی تێتراسیلینەکان. ئەم گروپە بە نەهێشتنی دروستکردنی پرۆتینی بەکتریا کار دەکات. دۆکسایکلین بەهۆی تایبەتمەندییەکانییەوە لەگەڵ جۆرەکانی تری ئەم گروپە جیاوازە. - میکانیزمی کردار: دۆکسایکلین بە بەستنی بە ribosome ی بەکتریا کار دەکات، کە ئەمەش دەبێتە هۆی ڕێگری کردن لە دروستبوونی پرۆتینی بەکتریا و لەناوبردنیان. ئەم میکانیزمە چەند جۆرێکی بەکتریای جیاواز دەگرێتەوە. هەروەها، کاریگەرییەکەی بەسەر جۆرەکانی جیاوازی بەکتریادا جیاوازە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی دۆکسایکلین زۆر باشە کاتێک دەخورێت. بەڵام خواردنی لەگەڵ خۆراکێکی چەوردا دەتوانێت ڕێژەی مژینی زیاد بکات. لە هەندێک حاڵەتدا، ڕێژەی مژین بەهۆی هەندێک دەزگای گەشەپێدانی بەکتریا وەک (Chlamydia Trachomatis) کەمترە. - بەردەستبوونی زیندەیی: دۆکسایکلین بە شێوەیەکی بەرچاو لە لەشدا بەردەستە، بەڵام بڕەکەی لە پلازما و ئەندامەکان جیاوازە. بەردەستبوونی زیندەیی لە جگەر، کۆئەندامی میز، و ئێسک زیادە. لە هەندێک حاڵەتدا، بەردەستبوونی زیندەیی بەهۆی جگەر یان گورچیلەوە کەمتر دەبێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی دۆکسایکلین لە نێوان ١٢ بۆ ١٨ کاتژمێردایە، بەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو لە نێو جەستەدا دەمێنێتەوە. بەڵام، ئەمە دەگۆڕێت بە گوێرەی تەمەن، کارەکانی گورچیلە، و هەندێک حاڵەتی تری پزیشکی. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما دوای ٢ تا ٤ کاتژمێر لە خواردنی دەرمانەکە دەگات. بەڵام، ئەمە دەگۆڕێت بە گوێرەی چۆنیەتی خواردنی دەرمانەکە و حاڵەتی تەندروستیی نەخۆش. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەرکردنی بەکتریایەکانی (Chlamydia, Mycoplasma, Ureaplasma, Rickettsia). - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەرکردنی هەندێک جۆری (pneumonia, acne, Lyme disease) . - مەرجەکانی ئامانج: هەندێک مەرجی تر هەن کە دۆکسایکلین دەتوانێت بۆ چارەسەرکردنیان بەکاربێت و پێویستی بە ڕاوێژی پزیشک هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: دۆکسایکلین بەهۆی بەردەستبوونی زیندەیی و نیوە تەمەنی زۆرەوە، زیاتر لە چەندین جۆری بەکتریا کار دەکات و دەتوانێت چارەسەری کرداریان بکات. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی دەرمان دوای چەند کاتژمێرێک دەست پێ دەکات. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەریی دەرمانەکە دەگۆڕێت بە گوێرەی جۆری نەخۆشی و دۆزی تەندروستیی نەخۆشەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: دۆکسایکلین دەتوانێت لەگەڵ دەرمانەکانی تری ناو جەستەدا کار لێ بکات. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری بە گوێرەی جۆری نەخۆشی و دۆزی تەندروستیی نەخۆشەکە جیاوازە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دۆکسایکلین بە بەراورد لەگەڵ دەرمانەکانی تری تێتراسیلین نیوەتەمەنێکی درێژتری هەیە. - سوودەکانی: دۆکسایکلین بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆری بەکتریا بەکاردێت. - گرنگی کلینیکی: دۆکسایکلین دەرمانێکی گرنگی کلینیکییە، بەڵام پێویستی بە ڕاوێژی پزیشک هەیە. - پرۆفایلی سەلامەتی: وەک هەر دەرمانێکی تر، دۆکسایکلین دەتوانێت هەندێک کاریگەری لاوەکی دروست بکات.
Avelox, Moxifloxacin
moxifloxacin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: مۆکسیفلۆکساسین دەرمانێکی ئەنتی بایۆتیکی فلوۆرۆکوینۆلۆنە کە بۆ چارەسەرکردنی هەندێک جۆری بەکتریا بەکاردێت. ئەم پۆلێنکردنە دەرخەری میکانیزمی کرداری دەرمانەکە و چۆنیەتی کاریگەری لەسەر بەکتریاکانە. جیاوازی هەیە لەگەڵ ئەنتی بایۆتیکەکانی دیکە لەڕووی میکانیزم و کاریگەرییەوە. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: مۆکسیفلۆکساسین بەشێکە لە گروپی فلوۆرۆکوینۆلۆنەکان، کە گروپێکی کیمیایی گەورەن بە چەندین جۆر دەرمانی ئەنتی بایۆتیکی تێدایە. ئەم گروپە بە ڕێگای گیرانی ئەنزیمی DNA gyrase و topoisomerase IV کار دەکات لەسەر بەکتریاکان. - میکانیزمی کردار: مۆکسیفلۆکساسین بە ڕێگای بەستنی بە ئەنزیمەکانی DNA gyrase و topoisomerase IV لە خانەکانی بەکتریا دەبێتە ھۆی ڕێگری لە کۆپی کردنی دی ئێن ئەی و دروستبونی پرۆتین و لە ئاکامیشدا دەبێتە ھۆی مردنی بەکتریاکان. ئەم کردارە جیاوازییەکی گرنگی هەیە لەگەڵ میکانیزمی کرداری زۆربەی ئەنتی بایۆتیکەکانی تر. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی مۆکسیفلۆکساسین بەرزە، بە تایبەت کاتێک بە ڕێگای دەمەوە دەخورێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێژەی مژین دەگۆڕێت بەپێی شێوازی بەکارھێنان، بۆ نمونە، لەگەڵ خواردنەوە دەگۆڕێت. ھەندێک ھۆکار دەتوانێت کاریگەری لەسەر ڕێژەی مژین ھەبێت، وەک تەمەن و تەندروستیی جگەر. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەشی زۆری مۆکسیفلۆکساسین لە پلازما بەردەستە. بەڵام ڕێژەی بەردەستبوون وابەستە بە ڕێگای بەکارھێنان و دۆخی تەندرووستی نەخۆشەکەوە. گرنگییەکی زۆرە کە پزیشک بەپێی دۆخی تایبەتی نەخۆشەکە دەرمانەکە بۆ دیاری بکات. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی مۆکسیفلۆکساسین دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارھێنان و دۆخی تەندروستیی جگەر و گورچیلە. ئەمەش کاریگەری لەسەر چۆنیەتی دووبارە بەکارھێنانی دەرمانەکە دەبێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما یان peak plasma concentration، ڕێژەیەکی دیاری کراوە لە چڕیی ماددەی دەرمان لە خوێندا. ئەم ڕێژەیە بە گرنگییەکی زۆرە بۆ دەرکەوتنی کاریگەریی دەرمانەکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: بۆ چارەسەرکردنی ئەو نەخۆشییە بەکتریاییانەی کە لە ڕێگای بەکتریایەکی بە تایبەتەوە دروستدەبن. وەک چارەسەرێکی سەرەکی بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی ئەو نەخۆشییانەی کە هەستیارن بۆ ئەم دەرمانە. - بەکارهێنانی لاوەکی: لە هەندێک حاڵەتدا، دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی هەندێک نەخۆشییە بەکتریاییەکانی دیکە بەکار بهێنرێت، بەڵام تەنها لە ژێر چاودێریی پزیشکدا. - مەرجەکانی ئامانج: بەکارھێنانی ئەم دەرمانە وابەستە بە جۆری بەکتریا و هەستیاری بۆ دەرمانەکەوە. پشکنینی کلتوری بەکتریا یارمەتی دەدات بۆ دیاریکردنی جۆری بەکتریا و چۆنیەتی بەکارھێنانی دەرمانەکە. - سودەکانی چارەسەرکردن: مۆکسیفلۆکساسین دەتوانێت بەکتریاکان لەناو ببات و نیشانەکانی نەخۆشییەکی بەکتریایی کەم بکاتەوە، بەڵام دەبێت بەپێی ڕێنمایی پزیشک بەکار بهێنرێت بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەریی مۆکسیفلۆکساسین لە کاتی جیاوازدا دەردەکەوێت. بەپێی جۆری نەخۆشییەکە و دۆخی تەندرووستی نەخۆشەکە جیاوازە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەریی دەرمانەکە وابەستە بە نیوە تەمەنی و ڕێژەی دەرمانەکەوە کە بە کار دێت و لە کاتی جیاوازدا دەگۆڕێت. - کارلێکەکانی دەرمان: مۆکسیفلۆکساسین دەتوانێت کار لەگەڵ ھەندێک دەرمانی تر بکات، بۆیە گرنگە پزیشک ئاگاداربێت لە ھەموو دەرمانێکی تر کە نەخۆشەکە بەکاری دەھێنێت. - مەودای چارەسەری: بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام، دەبێت مۆکسیفلۆکساسین بەپێی ڕێنمایی پزیشک بەکار بێت. بەردەوام بوون لە بەکارھێنانی دەرمانەکە بۆ ماوەی دیاری کراو گرنگە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشییەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: مۆکسیفلۆکساسین دژ بە جۆرێکی فراوانی بەکتریا کاریگەرە، بەڵام ناتوانێت ھەموو جۆرە بەکتریاکان لەناو ببات. ھەروەھا، مۆکسیفلۆکساسین جیاوازیی ھەیە لەگەڵ دەرمانەکانی تر لە ڕووی کاریگەریی لەسەر جۆرە جیاوازەکانی بەکتریاوە. - سوودەکانی: چارەسەرکردنی نەخۆشییە بەکتریاییەکان و کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشییەکە. - گرنگی کلینیکی: مۆکسیفلۆکساسین ڕۆڵێکی گرنگی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە بەکتریاییەکاندا دەبینێت، بەتایبەت ئەو نەخۆشییانەی کە بە دەرمانەکانی تر چارەسەر نابن. - پرۆفایلی سەلامەتی: وەک ھەموو دەرمانێکی تر، مۆکسیفلۆکساسین ھەندێک کاریگەری لاوەکی ھەیە، کە دەتوانێت لە ھەندێک کەسدا ڕووبدات.
Levaquin, Tequin, others
levofloxacin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: لێڤۆفلۆکساسین یەکێکە لە دەرمانی ئەنتی بایۆتیکی فلوۆرۆکوینۆلۆن کە بۆ چارەسەرکردنی چەندین جۆری بەکتریایە بەکاردێت. ئەم دەرمانە ئەو بەکتریایانە دەکوژێت کە هۆکاری نەخۆشییەکانی ڕەشەپۆشیی و هەندێک نەخۆشی دیکەن. لە ڕۆڵی broad-spectrum antibiotic دا کار دەکات. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: لێڤۆفلۆکساسین بەشێکە لە گروپی دەرمانی فلوۆرۆکوینۆلۆن کە بە ڕێگەی ڕێگریکردن لە دروست کردنی DNA-ی بەکتریا کار دەکات. ئەمەش دەبێتە هۆی کوشتنی بەکتریا. دەرمانەکە بەشێوەیەکی تایبەت بۆ کارکردنی لەگەڵ ئەنزیمە دیاریکراوەکانی بەکتریا دروست کراوە. - میکانیزمی کردار: لێڤۆفلۆکساسین لە ڕێگای بەستنی بە ئەنزیمی توپۆئایزۆمێراز IV و DNA gyraseی بەکتریا کار دەکات و ڕێگری دەکات لە زیادبوونی DNA-ی بەکتریا، کە ئەمەش دەبێتە هۆی کوشتنی یان ڕێگری لە زیادبوونی بەکتریا. کرداری سەرەکی لەسەر replication و transcription-ی DNA-ی بەکتریا کاریگەری دەبێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی لێڤۆفلۆکساسین لە ڕێگای دەمەوە زۆر بەرزە و نزیکەی %90-100 دەبێت. ئەم ڕێژەیە بەپێی ڕێژەی خواردنی دەرمان و دۆخی جەستە دەگۆڕێت. لەگەڵ خواردنی خواردنەوە مژینی دەرمانەکە کەم دەبێتەوە. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی لێڤۆفلۆکساسین بەرزە و دەتوانێت بچێتە ناو خانەکانی جەستە و بەکتریاکان. ئاستی بەردەستبوونی زیندەیی بەپێی جۆری نەخۆشی و دۆخی جەستە دەگۆڕێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی لێڤۆفلۆکساسین لە جەستەدا نزیکەی 6-8 سەعاتە. ئەمەش واتای ئەوەیە کە نیوەی دەرمانەکە لە ماوەی 6-8 سەعاتدا لە جەستەدا نامێنێت. بەڵام ئەم ماوەیە بۆ کەسانی بە تەمەن یان کەسانی کێشەی گورچیلە یان جگەریان هەیە دەگۆڕێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما لە ماوەی 1-2 سەعاتدا دوای خواردنی دەرمانەکە دەگات. چڕیی لوتکە دەگۆڕێت بەپێی ڕێژەی دەرمان و شێوازی بەکارهێنان. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەرکردنی هەوکردنی سییەکان (Pneumonia)، هەوکردنی گورچیلە (Pyelonephritis)، و هەوکردنی میزڵدان (Cystitis) کە لەلایەن بەکتریاکانەوە دروست بوون. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەرکردنی هەندێک جۆری هەوکردنی پێست، هەوکردنی ئێسک و جومگەکان، و هەندێک جۆری هەوکردنی تر کە لەلایەن بەکتریاکانەوە دروست بوون. - مەرجەکانی ئامانج: بەکتریایەکانی سەرەکی ئامانج لێڤۆفلۆکساسین، بەکتریای گرام-نێگەتیڤ و گرام-پۆزەتیڤن، وەک *Escherichia coli*, *Klebsiella pneumoniae*, *Pseudomonas aeruginosa*, *Staphylococcus aureus*. بەڵام پێویستە بەکتریای هۆکارناساندنی نەخۆشییەکە دیاری بکرێت لەلایەن پزیشکەوە پێش بەکارهێنانی دەرمانەکە. - سودەکانی چارەسەری: لێڤۆفلۆکساسین دەتوانێت زۆر بە باشی نیشانەکانی نەخۆشییەکە کەم بکاتەوە، وەک تا، کۆکە، ئازاری سنگ، و ئازاری میز. هەروەها دەتوانێت ڕێگری بکات لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی لێڤۆفلۆکساسین زۆر جار لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەردەکەون. بەڵام پێویستە دەرمانەکە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بەردەوام بکرێت تەنانەت دوای ئەوەی نیشانەکان کەمن بوونەوە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە بەپێی جۆری نەخۆشی و دۆخی جەستە دەگۆڕێت، بەڵام بە گشتی بۆ چەند ڕۆژێک یان چەند هەفتەیەک دەخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمان: لێڤۆفلۆکساسین دەتوانێت کارلێکی نەرێنی لەگەڵ چەندین جۆری دەرمان هەبێت. دەبێت پزیشک ئاگاداربێت لە هەموو دەرمانەکان کە نەخۆشەکە بەکاری دێنێت. کاریگەری لەسەر warfarin و theophylline هەیە. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری لێڤۆفلۆکساسین زۆر فراوانە و لە چارەسەرکردنی چەندین نەخۆشیی بەکتریایی بەکاردێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: لێڤۆفلۆکساسین isomer-ێکی ofloxacin-ە و کارێکی باشتر و side effects-ی کەمتر هەیە. بەکارهێنانی ئاسانە و زۆربەی کات لەلایەن نەخۆشەوە دەتوانرێت بە ئاسانی بەکاربهێندرێت. - سوودەکانی: لێڤۆفلۆکساسین چارەسەرێکی کاریگەرە بۆ چەندین نەخۆشیی بەکتریایی. - گرنگی کلینیکی: لێڤۆفلۆکساسین گرنگییەکی زۆری کلینیکی هەیە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنە بەکتریاییەکان، بە تایبەت ئەوانەی کە بە دەرمانی تر چارەسەر ناکرێن. - پرۆفایلی سەلامەتی: گرینگە کە بەکارهێنانی لێڤۆفلۆکساسین بەپێی ڕێنماییەکانی پزیشک بێت تا ڕێگری لە کاریگەرییە لاوەکییەکان بکرێت.