چاوەڕوانی...
نوسراوە لە لایەن Mhammad SalmJanuary 16, 2026
زانیاری گشتی
داپسۆن دەرمانێکی دژە بەکتریا و دژە هەوکردنە کە سەر بە پۆلی سۆلفۆنەکانە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی گولی (نەخۆشی هانسن) و هەوکردنی پێست (dermatitis herpetiformis) بەکاردێت. داپسۆن بەهۆی تایبەتمەندییە دژە بەکتریا و دژە هەوکردنەکانییەوە کاردەکات.
جگە لە بەکارهێنانە سەرەکییەکانی، داپسۆن هەندێک جار بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی هەوکردنی سییەکان بە پنیومۆسیستیس (Pneumocystis pneumonia - PCP) لە کەسانی تووشبوو بە ڤایرۆسی HIV و نەخۆشییەکانی دیکەی سیستەمی بەرگری، هەروەها بۆ چارەسەرکردنی تۆکسۆپلازمۆسیس بەکاردێت. ئەم دەرمانە بە شێوەی حەب بەردەستە و بە دەم وەردەگیرێت.
نیشانەکانی بەکارهێنان
- NEEDS_MORE_INDICATIONS
میکانیزمی کارکردن
داپسۆن بە دوو ڕێگەی سەرەکی کاردەکات: ١. **کاریگەری دژە بەکتریا:** وەک دژە بەکتریایەک، داپسۆن ڕێگری لە دروستبوونی فۆلیک ئەسید (فۆلات) دەکات لە بەکتریاکاندا. ئەمە بە ڕێگریکردن لە کارکردنی ئەنزیمی دیهایدرۆپتێرۆیت سینتێتاز (dihydropteroate synthetase) ڕوودەدات، کە پێویستە بۆ دروستبوونی فۆلیک ئەسید. بەکتریاکان ناتوانن فۆلیک ئەسید لە ژینگەکەیانەوە وەربگرن و پێویستە خۆیان دروستی بکەن، بۆیە ڕێگریکردن لەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی وەستاندنی گەشەی بەکتریا و لەناوبردنیان. ٢. **کاریگەری دژە هەوکردن:** داپسۆن خاوەنی تایبەتمەندی دژە هەوکردنە بەهۆی کاریگەرییەکانی لەسەر خانەکانی سیستەمی بەرگری. ئەم دەرمانە چالاکیی نیوترۆفیلەکان (جۆرێک لە خڕۆکە سپییەکانی خوێن) کەم دەکاتەوە، کە ڕۆڵێکی سەرەکییان لە پرۆسەی هەوکردندا هەیە. هەروەها دەکرێت کاریگەری لەسەر چالاکیی ئەنزیمەکانی وەک مایەلۆپێرۆکسیدەیز (myeloperoxidase) و سیستەمی کۆمپلێمێنت (complement system) هەبێت، کە هەردووکیان بەشێکن لە وەڵامی هەوکردن لە لەشدا.
کاریگەرییە لاوەکییەکان
کاریگەرییە باوەکان
- کاریگەرییە باوەکان (Common):
- دڵتێکەڵهاتن
- ڕشانەوە
- ئازاری گەدە
- سەرئێشە
- پەڵەی پێست یان خوران
- کەمخوێنی سووک
- کەمخوێنی توند (ماندوێتی زۆر
- ساردبوونی دەست و قاچ
- ڕەنگ زەردی پێست)
- مێتهیمۆگلۆبینیمیا (شینبوونی لێو و پێست
- هەناسە توندی
- گێژبوون)
- هەوکردنی دەمارەکانی دەوروبەر (سڕبوون
- مێرولەکردن
- لاوازی لە دەست و قاچەکاندا)
- سەندڕۆمی هەستیاری داپسۆن (تا
- پەڵەی پێست
- هەڵئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان
- زەردوویی)
- کێشەکانی جگەر (زەردوویی پێست یان چاو
- میز تێر
- ئازاری بەشی سەرەوەی سک)
- هەوکردنی پەنکریاس (ئازاری توندی سک کە بۆ پشت بڵاودەبێتەوە
- دڵتێکەڵهاتن
- ڕشانەوە)
- گۆڕانکاری لە ژمارەی خانەکانی خوێن (کەمبوونەوەی خڕۆکە سپییەکان یان پلاکتەکان)
ئاگادارییە مەترسیدارەکان
- **کەمخوێنی شیبوونەوەی خڕۆکە سوورەکان (Hemolytic Anemia):** داپسۆن دەتوانێت ببێتە هۆی کەمخوێنی توند بەهۆی شیبوونەوەی خڕۆکە سوورەکان
- بەتایبەتی لە کەسانی تووشبوو بە کەمی ئەنزیمی G6PD. پێویستە پشکنینی خوێن بە بەردەوامی ئەنجام بدرێت بۆ چاودێریکردنی ژمارەی خانەکانی خوێن.
- **مێتهیمۆگلۆبینیمیا (Methemoglobinemia):** ئەم حاڵەتە دەتوانێت ڕووبدات
- بەتایبەتی بە بڕی زۆری داپسۆن. نیشانەکانی بریتین لە شینبوونی لێو و پێست
- هەناسە توندی
- و ماندوێتی. ئەگەر ئەم نیشانانەت هەبوو
- دەستبەجێ پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.
- **هەوکردنی دەمارەکانی دەوروبەر (Peripheral Neuropathy):** بەکارهێنانی درێژخایەنی داپسۆن دەتوانێت ببێتە هۆی سڕبوون
- مێرولەکردن
- یان لاوازی لە دەست و قاچەکاندا.
- **سەندڕۆمی هەستیاری داپسۆن (Dapsone Hypersensitivity Syndrome
- DHS):** ئەمە حاڵەتێکی دەگمەن بەڵام مەترسیدارە و دەتوانێت کوشندە بێت. نیشانەکانی بریتین لە تا
- پەڵەی پێست
- هەڵئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان
- و کێشەکانی جگەر. ئەگەر ئەم نیشانانەت هەبوو
- دەستبەجێ داپسۆن ڕابگرە و پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.
- **کێشەکانی جگەر:** داپسۆن دەتوانێت ببێتە هۆی زیان گەیاندن بە جگەر. پێویستە پشکنینی جگەر بە بەردەوامی ئەنجام بدرێت.
پێش بەکارهێنان
- پێش ئەوەی دەرمانی داپسۆن بەکاربهێنیت، پێویستە پزیشک یان دەرمانسازەکەت ئاگادار بکەیتەوە ئەگەر: • هەستیاریت بە داپسۆن یان هەر دەرمانێکی سۆلفۆن (وەک دەرمانەکانی سۆلفا) هەیە. • کەمخوێنی توندت هەیە. • تووشی نەخۆشی کەمی ئەنزیمی G6PD (گلوکۆز-٦-فۆسفات دیهایدرۆجینەیز) بوویت، چونکە ئەمە مەترسی کەمخوێنی شیبوونەوەی خڕۆکە سوورەکان (hemolytic anemia) زیاد دەکات. • کێشەی جگەر یان گورچیلەت هەیە. • دووگیانی یان شیردەریت. • نەخۆشی دڵ یان سییەکانت هەیە. • نەخۆشی پۆرفیریات هەیە. • هەر دەرمانێکی دیکە بەکاردەهێنیت، جا دەرمانی پزیشکی بێت یان بێ ڕەچەتە، یان گیایی بێت.
کێ نابێت ئەم دەرمانە بەکاربهێنێت؟
- هەستیاری زۆر بە داپسۆن یان هەر دەرمانێکی سۆلفۆن.
- کەمخوێنی توندی چارەسەرنەکراو.
- پۆرفیریای توند.
دووگیانی و شیرپێدان
پۆلێنی سەلامەتی:C
- NEEDS_MORE_PREGNANCY_INFO
دۆز و شێوازی بەکارهێنان
- • داپسۆن بە دەم وەربگرە، بەزۆری ڕۆژانە یەک جار، بەپێی ڕێنمایی پزیشکەکەت. • دەتوانرێت لەگەڵ ژەم یان بە گەدەی بەتاڵ وەربگیرێت. ئەگەر تووشی دڵتێکەڵهاتن یان ئازاری گەدە بوویت، هەوڵبدە لەگەڵ ژەمێکدا بیخۆیت. • حەبەکە بە تەواوی قوت بدە. مەیجوو، مەیلوێنە، یان مەیپچڕێنە، مەگەر پزیشکەکەت ڕێنماییەکی دیکەی دابێت. • دەرمانەکە بە تەواوی بەپێی ڕێنمایی پزیشکەکەت بەکاربهێنە، تەنانەت ئەگەر هەستت بە باشتربوونیش کرد. چارەسەرکردنی گولی دەکرێت چەندین مانگ یان ساڵ بخایەنێت. • دەرمانەکە لە پلەی گەرمی ژووردا، دوور لە شێ و گەرما هەڵبگرە.
دۆزی لەبیرچوو
ئەگەر ژەمێک لەبیرچووی، بە زووترین کات کە بیرت کەوتەوە وەری بگرە. بەڵام ئەگەر نزیک بوو لە کاتی ژەمی داهاتوو، ئەوا ژەمە لەبیرچووەکە فەرامۆش بکە و ژەمی داهاتوو لە کاتی خۆیدا وەربگرە. دوو ژەم لە یەک کاتدا مەوە.
کارلێکەکان و وریاییەکان
کارلێکی دەرمانی
- داپسۆن دەتوانێت کارلێک لەگەڵ چەند دەرمانێکی دیکەدا بکات
- کە دەکرێت کاریگەرییەکانی داپسۆن زیاد یان کەم بکاتەوە یان مەترسی کاریگەرییە لاوەکییەکان زیاد بکات. پێویستە پزیشکەکەت ئاگادار بکەیتەوە دەربارەی هەموو ئەو دەرمانانەی کە بەکاریان دەهێنیت.
- **Rifampin:** دەتوانێت ئاستی داپسۆن لە خوێندا کەم بکاتەوە
- کە کاریگەرییەکەی کەم دەکاتەوە.
- **Trimethoprim:** دەتوانێت ئاستی داپسۆن لە خوێندا زیاد بکات و مەترسی کاریگەرییە لاوەکییەکان بەرز بکاتەوە.
- **Didanosine (ddI):** دەتوانێت هەڵمژینی داپسۆن کەم بکاتەوە.
- **Antacids (دژە ترش):** هەندێک دژە ترش دەتوانن هەڵمژینی داپسۆن کەم بکەنەوە.
- **Probenecid:** دەتوانێت ئاستی داپسۆن لە خوێندا زیاد بکات.
- **دەرمانەکانی دیکە کە دەبنە هۆی مێتهیمۆگلۆبینیمیا:** وەک نایتراتەکان یان هەندێک بێهۆشکەری ناوچەیی
- بەکارهێنانیان لەگەڵ داپسۆن مەترسی مێتهیمۆگلۆبینیمیا زیاد دەکات.
- **دژە فۆلیک ئەسیدەکان (Folic acid antagonists):** وەک Pyrimethamine
- بەکارهێنانیان لەگەڵ داپسۆن دەتوانێت مەترسی سەرکوتکردنی مۆخی ئێسک (bone marrow suppression) زیاد بکات.
لە چی دوور بکەویتەوە
- **کحول:** خواردنەوەی کحول لە کاتی بەکارهێنانی داپسۆن دەتوانێت مەترسی کێشەکانی جگەر زیاد بکات.
- **بەرکەوتنی خۆر:** داپسۆن دەکرێت هەستیاری پێستت بۆ خۆر زیاد بکات. لەبەرکردنی جلوبەرگی پارێزەر و بەکارهێنانی کرێمی دژە خۆر (SPF بەرز) لە کاتی دەرەوەدا گرنگە.
- **لێخوڕین و بەکارهێنانی ئامێر:** ئەگەر هەستت بە گێژبوون یان گۆڕانکاری لە بینیندا کرد
- خۆت لە لێخوڕین و بەکارهێنانی ئامێرە قورسەکان بپارێزە.
- **خواردنی تایبەت:** هیچ ڕێنماییەکی تایبەت نییە سەبارەت بە خۆپاراستن لە خواردنێکی دیاریکراو لە کاتی بەکارهێنانی داپسۆن.
بارودۆخی نائاسایی
لە حاڵەتی زۆر بەکارهێنانی داپسۆن، دەستبەجێ پەیوەندی بە فریاگوزاری پزیشکییەوە بکە یان سەردانی نزیکترین نەخۆشخانە بکە. نیشانەکانی زۆر بەکارهێنان دەکرێت بریتین بن لە دڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، ئازاری سک، شینبوونی لێو و پێست (بەهۆی مێتهیمۆگلۆبینیمیا)، و کەمخوێنی شیبوونەوەی خڕۆکە سوورەکان.
📞 پەیوەندی بکە بە 122 (فریاکەوتن)⚕️ ڕاستەوخۆ بەرەو نەخۆشخانە بڕۆ
0
✓ پێداچوونەوەی پزیشکی کراوە
پێداچوونەوە کراوە لەلایەن: Mhammad Salm,
بەرواری پێداچوونەوە: 16.01.2026
دوا نوێکردنەوە: 16.01.2026
هەموو ناوەڕۆکەکانمان لەلایەن پزیشکە پسپۆڕەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاریمانەوە پێداچوونەوە دەکرێن. ئەنجومەنی ڕاوێژکاری ببینە
یارمەتیمان بدە بۆ باشترکردنی ناوەڕۆکەکانمان
