دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Opioid
4 دەرمان
Prodeine / Prodeine Forte
Paracetamol+CodeinePhosphateHemihydrate
پرۆدین (Prodeine) ناوی بازرگانییە بۆ دەرمانێکی ئازارشکێن کە لە دوو ماددەی سەرەکی پێکدێت: پاراسیتامۆڵ (Paracetamol) و کۆدەین فۆسفەیت (Codeine Phosphate). ئەم دەرمانە بەکاردێت بۆ سوککردنی ئازاری توندی مامناوەند تا سەخت کە بە ئازارشکێنە ئاساییەکان (وەک پاراسیتامۆڵی سادە) کۆنترۆڵ ناکرێت. پاراسیتامۆڵ وەک ئازارشکێنێک و کەمکەرەوەی تا کار دەکات. کۆدەین ئۆپیۆیدێکی لاوازە، کە لە مێشکدا دەگۆڕێت بۆ مۆرفین و کاریگەری ئازارشکێنی بەهێزتر دەکات. هەروەها جۆرێکی بەهێزتری هەیە بە ناوی پرۆدین فۆرتێ (Prodeine Forte)، کە بڕێکی زۆرتر کۆدەینی تێدایە. بەهۆی بوونی ماددەی کۆدەین، ئەم دەرمانە پێویستە تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت بەکاربهێندرێت و مەترسی ئالودەبوون (Addiction) و کێشەی ترسناکی هەناسەدانی لەگەڵدایە، بۆیە تەنیا بە ڕێنمایی پزیشک دەدرێت.
Imodium, Diamode, Kaopectate II, Maalox Anti-Diarrheal
loperamide
لوپەراماید دەرمانێکە کە بۆ چارەسەری سکچوون بەکاردێت. ئەندامی دەستەی دەرمانە دژە سکچوونە و وەکوو ئۆپیۆیدێک کاردەکات بەڵام کاریگەری سەرەکی لەسەر ڕیخۆڵەکانە و بەشێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لەسەر مێشک نییە. ئەو میکانیزمەی کە لوپەراماید لەڕێگەیەوە سکچوون ڕادەگرێت بریتییە لە هێواشکردنەوەی جووڵەی ڕیخۆڵەکان. ئەمەش ڕێگە دەدات بەوەی کە ئاو زیاتر لەناو ڕیخۆڵەکاندا بمێنێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی شلی پاشەڕۆ. لوپەراماید بە دەبەستنەوە بە وەرگرەکانی ئۆپیۆید لە دیواری ڕیخۆڵەکان کاردەکات. ئەم دەبەستنەوەیە هێواشکردنەوەی پەستانی ڕیخۆڵەکان دەخاتە ڕوو، کە ڕێژەی تێپەڕبوونی خۆراک لە ڕیخۆڵەکاندا کەم دەکاتەوە. ھەروەھا لوپەراماید دەتوانێت لە دەرچوونی شلە و ئاڵکترۆلیتەکان لەناو ڕیخۆڵەکاندا کەم بکاتەوە.
Suboxone, Subutex, Buprenex, Belbuca
buprenorphine
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ئۆپیۆید (Opioid) - گروپی کیمیایی/چارەسەری: نیمچە ئەگۆنیست (Partial agonist)ی ڕیسێپتەری ئۆپیۆید. - میکانیزمی کردار: Buprenorphine بە ڕێژەیەکی بەرز دەبەسترێتەوە بە ڕیسێپتەرەکانی μ-ئۆپیۆید لە مێشکدا، بەڵام بە تەواوی چالاکیان ناکات، ئەمەش وادەکات کاریگەرییەکی کەمتر بە بەراورد بە ئۆپیۆیدەکانی تر دروست بکات. هەروەها، وەک ئەنتاگۆنیست (Antagonist) کاردەکات لە ڕیسێپتەرەکانی κ-ئۆپیۆید. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: خێرا لە ڕێگەی ژێر زمانەوە (sublingual). - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی 30% بۆ sublingual، بەڵام دەگۆڕێت بەپێی شێوازی بەکارهێنان. - نیوە تەمەن: ٢٠-٧٠ کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: ١-٤ کاتژمێر دوای بەکارهێنانی sublingual. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری ئالوودەبوون بە ئۆپیۆید (Opioid addiction treatment) و کۆنتڕۆڵکردنی ئازاری درێژخایەن (chronic pain management). - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ ئازاری توند بەکاردێت کە بە دەرمانەکانی تر کۆنتڕۆڵ ناکرێت. - مەرجەکانی ئامانج: ئالوودەبوونی ئۆپیۆید، ئازاری درێژخایەن. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئارەزووی ماددە هۆشبەرەکان، ڕێگریکردن لە withdrawal symptoms، کۆنتڕۆڵکردنی ئازار. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: دەستبەجێ لە بەکارهێنانی IV، لە ماوەی ٣٠-٦٠ خولەکدا لە بەکارهێنانی sublingual. - ماوەی کارکردن: تا ٢٤-٧٢ کاتژمێر بەپێی دۆزەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ دەرمانەکانی تر کە کاریگەری لەسەر کۆئەندامی دەماری ناوەندی (central nervous system) هەیە، وەک بێنزۆدیازەپینەکان (benzodiazepines) و ئەلکحول (alcohol). - مەودای چارەسەری: بەپێی پێویستی نەخۆشەکە دیاری دەکرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: نیمچە ئەگۆنیستە، ئەمەش وادەکات مەترسی overdose کەمتر بێت بە بەراورد بە ئەگۆنیستە تەواوەکان (full agonists) وەک مۆرفین (morphine). - سوودەکانی: یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی ئالوودەبوون بە ئۆپیۆید و کۆنتڕۆڵکردنی ئازار. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی گرنگە بۆ چارەسەری ئالوودەبوون و ئازار، بەڵام پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو کەسانەی کە کێشەی هەناسەدانیان هەیە یان دەرمانی تری خاوکەرەوەی کۆئەندامی دەماری ناوەندی بەکاردەهێنن.
Narcan, Evzio
naloxone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ئۆپیۆید ئەنتاگۆنیست (Opioid Antagonist) - گروپی کیمیایی/چارەسەری: نالۆکسۆن دژە ئۆپیۆیدە. - میکانیزمی کردار: نالۆکسۆن بەند دەبێت بە ڕیسیپتەرەکانی ئۆپیۆید لە مێشکدا و کاریگەرییەکانی ئۆپیۆیدەکان بلۆک دەکات، بەتایبەتی کاریگەرییەکانی overdose. بە پێچەوانەی ئۆپیۆیدەکان، نالۆکسۆن هیچ کاریگەرییەکی نییە لەسەر ڕیسیپتەرەکانی ئۆپیۆید بەبێ بوونی ئۆپیۆیدەکان. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بەخێرایی لە ڕێگەی ماسولکە و ژێر پێستەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: کەمترە لە 5% کاتێک بە دەم دەخورێت، بەڵام کاریگەرییەکەی زۆر باشترە کاتێک بە injection دەدرێت. - نیوە تەمەن: نزیکەی 30-90 خولەک. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی 15 خولەکدا دوای injection دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەرکردنی overdose ی ئۆپیۆیدەکان، وەک هێرۆیین، مۆرفین، ئۆکسیكۆدۆن و فێنتانیل. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەروەها بۆ هەڵگەڕاندنەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکانی ئۆپیۆیدەکان بەکاردێت، وەک خاوبوونەوەی هەناسەدان دوای نەشتەرگەری. - مەرجەکانی ئامانج: overdose ی ئۆپیۆیدەکان کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی هەناسەدان و لەدەستدانی هۆش. - سودەکانی چارەسەرکردن: ڕزگارکردنی ژیان لە حاڵەتەکانی overdose ی ئۆپیۆیدەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: دەستبەجێ لە چەند خولەکێکدا. - ماوەی کارکردن: نزیکەی 30-90 خولەک. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ ئۆپیۆیدەکان کارلێک دەکات و کاریگەرییەکانیان ناهێڵێت. - مەودای چارەسەری: مەودایەکی فراوانی هەیە و بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دژە ئۆپیۆیدێکی بەهێزە. - سوودەکانی: بە خێرایی ژیان ڕزگار دەکات لە overdose ی ئۆپیۆیدەکان. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی زۆر گرنگە بۆ فریاکەوتن و ڕزگارکردنی ژیان. - پرۆفایلی سەلامەتی: بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە، بەڵام دەکرێت ببێتە هۆی withdrawal symptoms لەو کەسانەی کە پشت بە ئۆپیۆید دەبەستن.