سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
montelukast
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: مۆنتێلوکاست سەر بە پۆلی دژە لوکۆتراینەکانە (Leukotriene Receptor Antagonist). میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە بلۆککردنی هەڵبژاردەیی ڕیسێپتۆرەکانی سیستینیڵ لوکۆتراین-1 (CysLT1) لە ڕێڕەوی هەناسەدان و شوێنەکانی تردا. لوکۆتراینەکان ماددەی هەوکردنن کە لە جەستەدا دروست دەبن و ڕۆڵێکی سەرەکییان هەیە لە پەرەسەندنی نیشانەکانی ڕەبۆ و هەستیاری لووتدا، وەک گرژبوونی بۆرییەکانی هەوا، زیادبوونی دەردانی لینجاو، و زیادبوونی تێپەڕبوونی خوێن بۆ شانەکان. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: مۆنتێلوکاست بریتییە لە مشتەقێکی کوینۆلین (quinoline derivative). دەرمانێکی چالاکە بە ڕێگەی دەم و بە هەڵبژاردەیی کاردەکات لەسەر ڕیسێپتۆرەکانی CysLT1، بەمەش کاریگەری لوکۆتراینەکان کەم دەکاتەوە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: بە بلۆککردنی کاریگەری لوکۆتراینەکان، مۆنتێلوکاست یارمەتی کەمکردنەوەی هەوکردن و گرژبوونی بۆرییەکانی هەوا دەدات لە سییەکاندا، هەروەها نیشانەکانی هەستیاری لووت وەک پژمین، لووتگیران، و خوران کەم دەکاتەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی باشتربوونی کارکردنی سییەکان و کەمبوونەوەی هێرشەکانی ڕەبۆ. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): مۆنتێلوکاست بە خێرایی لە ڕێگەی کۆئەندامی هەرسەوە هەڵدەمژرێت دوای وەرگرتنی بە دەم. بەردەستبوونی زیندەیی بۆ قورسایی ١٠ میلیگرام نزیکەی ٦٤%ـە. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە ڕێژەیەکی زۆر (زیاتر لە ٩٩%) بە پڕۆتینەکانی پلازماوە دەبەسترێتەوە. قەبارەی دابەشبوونی (volume of distribution) کەمە، بە تێکڕا ٨-١١ لیتر. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت بەهۆی ئەنزیمەکانی سایکرۆم P450 (CYP3A4, CYP2C9, و CYP2C8). میتابۆلیتەکانی چالاک نین. بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی زراو و پیساییەوە دەردەچێت، و ڕێژەیەکی زۆر کەم (کەمتر لە ٠.٢%) لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی مۆنتێلوکاست لە گەورەساڵاندا لە نێوان ٢.٧ بۆ ٥.٥ کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی (Tmax) لە پلازمادا نزیکەی ٢ بۆ ٤ کاتژمێرە دوای وەرگرتنی دۆزێک. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەری درێژخایەنی ڕەبۆ و ڕێگریکردن لە نیشانەکانی، هەروەها بۆ ڕێگریکردن لە گرژبوونی بۆرییەکانی هەوا کە بەهۆی وەرزشەوە دروست دەبێت، و بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی هەستیاری لووتی وەرزی و هەمیشەیی. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: بەکارهێنانی لاوەکی پەسەندکراوی نییە. - نەخۆشییە ئامانجەکان: ڕەبۆی درێژخایەن (chronic asthma)، گرژبوونی بۆرییەکانی هەوا بەهۆی وەرزشەوە (exercise-induced bronchoconstriction)، هەستیاری لووتی وەرزی (seasonal allergic rhinitis)، هەستیاری لووتی هەمیشەیی (perennial allergic rhinitis). - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: باشترکردنی کارکردنی سییەکان، کەمکردنەوەی ژمارەی هێرشەکانی ڕەبۆ و پێویستی بە دەرمانە فریاگوزارییەکان، کەمکردنەوەی نیشانەکانی هەستیاری لووت وەک پژمین و لووتگیران. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییە کلینیکییەکان لەسەر نیشانەکانی ڕەبۆ دەکرێت لە ماوەی یەک ڕۆژدا دەربکەون. بۆ هەستیاری لووت، هەندێک باشبوون لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دەبینرێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: مۆنتێلوکاست بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر کاردەکات، ئەمەش ڕێگە بە وەرگرتنی دۆزێک لە ڕۆژێکدا دەدات. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): بە گشتی، مۆنتێلوکاست کارلێکی دەرمانی کەمە. دەرمانەکانی وەک فینۆباربیتال (phenobarbital) و ڕیفامپین (rifampin) کە ئەنزیمەکانی CYP جگەر چالاک دەکەن، دەتوانن چڕی مۆنتێلوکاست لە خوێندا کەم بکەنەوە. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر هەڵمژینی مۆنتێلوکاست نییە، بۆیە دەتوانرێت لەگەڵ یان بەبێ خواردن وەربگیرێت. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: مۆنتێلوکاست دەرمانێکی ڕزگارکەر نییە بۆ هێرشەکانی ڕەبۆی کتوپڕ. پێویستە بە شێوەیەکی ڕێک و پێک وەربگیرێت بۆ چارەسەری درێژخایەن. بە تایبەتی بۆ منداڵان گونجاوە چونکە بە شێوەی حەبی جوین و گرانول بەردەستە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: جیاوازە لە کۆرتیکۆستیرۆیدە هەناسەییەکان و برۆنکۆدایلەیتەرەکان چونکە میکانیزمی کارکردنی جیاوازە، بە بلۆککردنی ڕیسێپتۆرەکانی لوکۆتراین. دەتوانرێت بە تەنیا یان لەگەڵ دەرمانەکانی تر بۆ ڕەبۆ بەکاربهێنرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە گشتی دەرمانێکی سەلامەتە و باش قبوڵ دەکرێت. بەڵام، مەترسی ڕووداوە دەروونی-دەمارەییەکان (neuropsychiatric events) هەیە، وەک گۆڕانکاری لە هەڵسوکەوت و خەمۆکی، کە پێویستە بە وریاییەوە چاودێری بکرێت. گرنگییەکەی لە چارەسەریدا لەوەدایە کە چارەسەرێکی کاریگەرە بۆ ئەو نەخۆشانەی کە ڕەبۆ و هەستیاری لووتیان هەیە و ناتوانن کۆرتیکۆستیرۆیدە هەناسەییەکان بەکاربهێنن یان پێویستیان بە چارەسەرێکی زیادەیە.
