دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Corticosteroid
4 دەرمان
Orapred, Pred Forte, Millipred, Pediapred, Prelone
prednisolone
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان (Mechanism of Action): پرێدنیزۆلۆن دەرمانێکی ستیرۆیدی دەستکردە کە سەر بە پۆلی گلوکۆکۆرتیكۆیدەکانە. میکانیزمی سەرەکی کارکردنی بریتییە لە بەستنەوە بە وەرگرەکانی گلوکۆکۆرتیكۆید لە ناو خانەکاندا، کە دەبێتە هۆی گۆڕانکاری لە دەربڕینی جینەکاندا. ئەمە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەوکردن (anti-inflammatory) و سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری (immunosuppressive). کاریگەرییەکانی دژە هەوکردنەکەی بەهۆی کەمکردنەوەی دروستبوونی ماددە هەوکردنەکان وەک پرۆستاگلاندینەکان و لێوکۆتراینەکانە، هەروەها کەمکردنەوەی کۆبوونەوەی خانەکانی بەرگری لە شوێنی هەوکردنەکەدا. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: پرێدنیزۆلۆن بریتییە لە ستیرۆیدێکی دەستکرد کە لە کۆرتیزۆڵەوە وەرگیراوە. خاوەنی کاریگەرییەکی بەهێزی دژە هەوکردن و سەرکوتکەری بەرگرییە و کاریگەرییەکی کەمتر لەسەر هەڵمژینی سۆدیۆم (mineralocorticoid activity) هەیە بە بەراورد بە کۆرتیزۆڵی سروشتی. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: کاریگەری لەسەر زۆربەی سیستەمەکانی جەستە هەیە، لەوانە سیستەمی بەرگری، هەرس، دەمار، ئێسک، و میتابۆلیزمی کاربۆهیدرات، پرۆتین، و چەوری. دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەوکردن و کاردانەوەی بەرگری لە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکاندا. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): پرێدنیزۆلۆن بە باشی لە ڕێگەی دەمەوە هەڵدەمژرێت. بەردەستبوونی زیندەیی بەرزە و بە خێرایی دەگاتە خوێن. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت، دەتوانێت بەربەستی خوێن-مێشک (blood-brain barrier) تێپەڕێنێت، هەروەها دەگاتە شیر و بەربەستی پۆز (placenta) تێپەڕێنێت. نزیکەی ٧٠-٩٠%ی بە پرۆتینەکانی خوێنەوە دەبەسترێتەوە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): بە شێوەیەکی سەرەکی لە جگەردا میتابۆلیزمی بۆ دەکرێت بۆ ماددە چالاکەکان و ناچالاکەکان. بەشێکی کەمی بە شێوەی نەگۆڕ لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی لە خوێندا نزیکەی ٢-٤ کاتژمێرە، بەڵام کاریگەرییە بایۆلۆژییەکانی دەتوانێت درێژتر بێت (١٨-٣٦ کاتژمێر). بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی ١-٢ کاتژمێر دوای وەرگرتنی دەمەکی دەگات. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە هەوکردنەکان و نەخۆشییەکانی بەرگری خۆیی (autoimmune diseases)، هەروەها بۆ سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: بە شێوەیەکی گشتی پرێدنیزۆلۆن بەکارهێنانێکی لاوەکی زۆری نییە چونکە بەکارهێنانەکانی بەرفراوانن و زۆربەیان پەسەندکراون. - نەخۆشییە ئامانجەکان: نەخۆشییەکانی هەوکردنی جومگەکان، هەناسەدان، پێست، چاو، کۆئەندامی هەرس، خوێن، و هەندێک جۆری شێرپەنجە. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کەمکردنەوەی نیشانەکانی هەوکردن، کۆنترۆڵکردنی کاردانەوەی بەرگری زیادەڕۆ، و باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی بە خێرایی دەستپێدەکەن، بەزۆری لە چەند کاتژمێرێک یان ڕۆژێکدا، بەپێی نەخۆشییەکە و دۆزەکە. - ماوەی کارکردنی دەرمان: کاریگەرییە بایۆلۆژییەکانی دەتوانێت بۆ ماوەی ١٨-٣٦ کاتژمێر بەردەوام بێت. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): پرێدنیزۆلۆن دەتوانێت کارلێک لەگەڵ چەندین دەرمانی تردا بکات، وەک دەرمانەکانی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدی (NSAIDs)، دەرمانەکانی دژە شەکرە، دەرمانەکانی میزپێکەر، و دەرمانەکانی دژە مەیین. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر هەڵمژینی پرێدنیزۆلۆن نییە، بەڵام خواردنی لەگەڵ ژەمێکدا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی ناڕەحەتی گەدە. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: پێویستە دۆزەکەی بە هێواشی کەم بکرێتەوە (tapering) بۆ ڕێگریکردن لە سەرکوتکردنی ڕژێنی ئەدریناڵ. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: پرێدنیزۆلۆن گلوکۆکۆرتیكۆیدێکی مامناوەندە لە ڕووی ماوەی کارکردنەوە، بە بەراورد بە هایدرۆکۆرتیزۆن (کورتتر) و دێکسامێتازۆن (درێژتر). - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: دەرمانێکی زۆر کاریگەرە، بەڵام بەکارهێنانی درێژخایەن دەتوانێت ببێتە هۆی کاریگەری لاوەکی زۆر، بۆیە پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و نەخۆش بە بەردەوامی چاودێری بکرێت.
Celestone, Diprolene, Betaderm
betamethasone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: کورتیکۆستێرۆید (Corticosteroid) - گروپی کیمیایی/چارەسەری: گلوکۆکۆرتیکۆید (Glucocorticoid) - میکانیزمی کردار: بێتامێتازۆن وەک کورتیکۆستێرۆیدێک کاردەکات بە کەمکردنەوەی هەوکردن و سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری لەش. ئەمە لە ڕێگەی دەستکاریکردنی دەربڕینی جینەکان و کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی ماددە کیمیاییەکان کە دەبنە هۆی هەوکردن. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە ئاسانی لە ڕێگەی ڕیخۆڵەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەرزە. - نیوە تەمەن: ٣٦-٥٤ کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی ١-٢ کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری هەوکردن، نەخۆشییە ئۆتۆئیمونییەکان، و هەستیارییەکان. - بەکارهێنانی لاوەکی: بۆ چارەسەری هەندێک جۆری شێرپەنجە وەک هاوکارێک بەکاردێت. - مەرجەکانی ئامانج: هەوکردنی جومگەکان، نەخۆشییەکانی پێست، ئەستما، هەستیاری. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازار، هەوکردن، خوروو، و باشترکردنی کوالێتی ژیان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە چەند کاتژمێرێکەوە بۆ چەند ڕۆژێک دەخایەنێت بەپێی شێوازی بەکارهێنان و حاڵەتەکە. - ماوەی کارکردن: دەگۆڕێت بەپێی دۆز و شێوازی بەکارهێنان. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ دەرمانەکانی تردا کارلێک دەکات، بۆیە پێویستە ئاگاداری پزیشک بیت. - مەودای چارەسەری: دەبێت لەلایەن پزیشکەوە دیاری بکرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کاریگەری بەهێزی دژە هەوکردنی هەیە. - سوودەکانی: بە شێوەیەکی کاریگەر نیشانەکانی نەخۆشییە هەوکردنەکان و هەستیارییەکان کەم دەکاتەوە. - گرنگی کلینیکی: بەکارهێنانی بەرفراوانە لە چارەسەری نەخۆشییە جۆراوجۆرەکاندا. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانی.
Clobex, Cormax, Temovate, Olux
clobetasol
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: کورتیکۆستێرۆیدێکی بەهێزە. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: گلۆکۆکۆرتیکۆید. - میکانیزمی کردار: بە کەمکردنەوەی هەوکردن، سەرکوتکردنی وەڵامدانەوەی بەرگری لەش کار دەکات. بە دەستتێوەردان لە دروستبوونی ماددە کیمیاییەکان کە دەبنە هۆی هەوکردن، خوروو، و سووربوونەوە کار دەکات. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: مژینی clobetasol لە پێستەوە دەگۆڕێت بەپێی بارودۆخی پێست و ناوچەی بەکارهێنان. - بەردەستبوونی زیندەیی: کەمە، بەڵام دەتوانێت بەهۆی بەکارهێنانی داخستنەوە (Occlusion) زیاد بکات. - نیوە تەمەن: زانیاری ورد لەبەردەستدا نییە، بەڵام دەزانرێت کە کاریگەرییەکەی بۆ ماوەیەکی دیاریکراو دەمێنێتەوە دوای بەکارهێنان. - لوتکەی چڕیی پلازما: کەمە، بەڵام ڕەنگە لەدوای ماوەیەکی زۆر بەکارهێنان یان لە ناوچە گەورەکاندا ڕوو بدات. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری کورتخایەنی نەخۆشییەکانی پێست وەکو سۆریاسز (psoriasis)، ئێگزیما (eczema)، و درمایتیت (dermatitis) کە وەڵام دەدەنەوە بۆ کورتیکۆستێرۆیدەکان. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێکجار بۆ چارەسەری نەخۆشییەکانی تری پێست بەکاردێت بە ڕێنمایی پزیشک. - مەرجەکانی ئامانج: کەمکردنەوەی هەوکردن، خورشت، سووربوونەوە و ئارامکردنەوەی نیشانەکانی پێست. - سودەکانی چارەسەرکردن: باشترکردنی کوالێتی ژیان بە ڕزگاربوون لە نیشانە ناخۆشەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە چەند ڕۆژێکەوە بۆ هەفتەیەک دەخایەنێت. - ماوەی کارکردن: بەندە لەسەر بڕ و ماوەی بەکارهێنان و جۆری نەخۆشییەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: ئاگاداربە لەگەڵ کورتیکۆستێرۆیدەکانی تر و دەرمانەکانی سەرپێست. - مەودای چارەسەری: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی خۆت لە کاریگەرییە خراپەکان بپارێزیت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کورتیکۆستێرۆیدێکی زۆر بەهێزە و بۆ ماوەیەکی کورت بەکاردێت. - سوودەکانی: کاریگەرە بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن و خوروو لە حاڵەتە توندەکاندا. - گرنگی کلینیکی: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی خۆت لە کاریگەرییە خراپەکان بپارێزیت. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەکارهێنانی درێژخایەن دەبێتە هۆی تەنکبوونەوەی پێست و کێشەی تر.
Kenalog, Aristocort, Triderm
triamcinolone
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: کورتیکۆستێرۆیدەکان - گروپی کیمیایی/چارەسەری: گلوکۆکۆرتیکۆیدە دەستکردەکان (synthetic glucocorticoids). - میکانیزمی کردار: تریامسینۆلۆن وەک دەرمانێکی دژە ھەوکردن کاردەکات بە کەمکردنەوەی دەردانی ماددە کیمیاییەکانی لەش کە ھەوکردن دروستدەکەن. ھەروەھا کاردەکاتە سەر سیستەمی بەرگری لەش بۆ کەمکردنەوەی وەڵامدانەوەی بەرگری. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: دەگۆڕێت بەپێی شێوەی بەکارھێنان (وەک کرێم، حەب، یان دەرزی). بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی پێستەوە بە کەمترین ڕێژە دەمژرێت، بەڵام بەراورد بە بەکارهێنانی سیستەماتیکی (وەک حەب و دەرزی) ڕێژەی مژینی زیاترە. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی بەپێی ڕێگای بەکارهێنان دەگۆڕێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی تریامسینۆلۆن نزیکەی ٢-٥ سەعاتە. - لوتکەی چڕیی پلازما: کاتەکە دەگۆڕێت بەپێی ڕێگای بەکارھێنان. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری ھەوکردنی پێست، ئەلێرژی، ھەوکردنی جومگەکان، و ھەندێک نەخۆشییەکانی سی. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری نەخۆشییەکانی خوێن، ھەندێک جۆرەکانی شێرپەنجە، و بۆ سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری لە دوای چاندنی ئەندام. - مەرجەکانی ئامانج: چارەسەری نەخۆشییە ئۆتۆئیمونییەکان، دەردە روماتیزمیەکان و ئەگزیمیا. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازار، سورهەڵگەڕانەوە، خورشت، و ئاوسان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: دەگۆڕێت بەپێی شێوەی بەکارھێنان و دۆخی نەخۆشەکە. ھەندێک جار لە چەند سەعاتێکدا کاریگەرییەکەی دەردەکەوێت، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا پێویستی بە چەند ڕۆژێک ھەیە. - ماوەی کارکردن: دەگۆڕێت بەپێی شێوەی بەکارھێنان و بڕی دەرمانەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ چەندین دەرمانی تر کارلێکی ھەیە، لەوانە دەرمانی دژە ھەوکردنی ناستیرۆیدی (NSAIDs)، دەرمانی دژە کۆکەرە و ھەندێک دەرمانی شەکرە. - مەودای چارەسەری: پزیشک مەودای چارەسەری دیاری دەکات بەپێی باری تەندروستی نەخۆش و وەڵامدانەوەی لەشی بۆ دەرمانەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانێکی بەھێزی دژە ھەوکردنە. - سوودەکانی: زوو ھەوکردن کەم دەکاتەوە و ئازار ناهێڵێت. - گرنگی کلینیکی: بە شێوەیەکی بەرفراوان لە چارەسەری نەخۆشییە جۆراوجۆرەکاندا بەکاردێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربھێنرێت بەھۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانی.