دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Benzodiazepine
6 دەرمان
کلۆنازیپام (Clonazepam), ڕیڤۆتریل (Rivotril), کلۆنۆپین (Klonopin)
clonazepam
کلۆنازیپام دەرمانێکە سەر بە پۆلی بێنزۆدیازیپینەکان، کە کاریگەری هێورکەرەوەی هەیە لەسەر مێشک و کۆئەندامی دەمار. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی جۆرەکانی گرتن (پەرکەم) و تێکچوونی دڵەڕاوکێی لەناکاو (panic disorder) بەکاردێت. کلۆنازیپام بە کەمکردنەوەی چالاکیی کارەبایی ناڕێک لە مێشکدا کاردەکات، کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی گرتن و هێورکردنەوەی دڵەڕاوکێ. ئەم دەرمانە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانی گرتن و کەمکردنەوەی ژمارەی هێرشەکانی دڵەڕاوکێ. بەڵام، وەک هەموو بێنزۆدیازیپینەکان، کلۆنازیپام دەتوانێت ببێتە هۆی متمانەپێکردنی جەستەیی و دەروونی، بۆیە پێویستە بە وریاییەوە و تەنها بە ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێت. کلۆنازیپام دەرمانێکی کۆنترۆڵکراوە و تەنها بە ڕەچەتەی پزیشک دەستدەکەوێت. زۆر گرنگە کە بە وردی پابەندی ڕێنماییەکانی پزیشک بیت و بەبێ ڕاوێژی پزیشک دەستبەرداری بەکارهێنانی نەبیت، چونکە وەستاندنی لەناکاو دەتوانێت ببێتە هۆی نیشانەکانی کشانەوەی مەترسیدار.
Onfi, Sympazan, Frisium
clobazam
کلۆبازام دەرمانێکی بێنزۆدیازێپینە کە بە شێوەیەکی سەرەکی وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر بۆ جۆرەکانی گرتنی پەرکەم بەکاردێت، بەتایبەتی بۆ نەخۆشیی لێنۆکس-گاستۆ (Lennox-Gastaut Syndrome) لە منداڵان و گەورەساڵاندا. ئەم دەرمانە کاریگەریی هێورکەرەوە و دژە-گرژبوونی هەیە. • **فارماکۆلۆژیا (Pharmacology):** کلۆبازام کاریگەرییەکانی ترانسپاسمی گاما-ئەمینۆبوتیریک ئەسید (GABA)، کە گواستەرەوەیەکی دەماری سەرەکییە و کاری هێورکەرەوەی هەیە لە مێشکدا، بەهێز دەکات. ئەمە بەستنەوەی کلۆبازام بە وەرگرەکانی GABA-A لە سیستەمی دەماری ناوەنددا ڕوودەدات، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی هاتنەژوورەوەی ئایۆنەکانی کلۆراید بۆ ناو خانە دەمارییەکان. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی چالاکیی کارەبایی لە مێشکدا و بەم شێوەیە گرتنەکان کەم دەکاتەوە و کاریگەریی دژە-دڵەڕاوکێ و هێورکەرەوەی دەبێت. • **فارماکۆکینێتیک (Pharmacokinetics):** * **هەڵمژین (Absorption):** کلۆبازام بە خێرایی و بە تەواوی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت دوای وەرگرتنی بە زار. گەیشتن بە لووتکەی چڕی لە خوێندا (Tmax) نزیکەی 1 بۆ 4 کاتژمێر دەخایەنێت. * **دابەشبوون (Distribution):** بە شێوەیەکی بەرفراوان دابەش دەبێت بەسەر شانەکانی جەستەدا، لەوانەش سیستەمی دەماری ناوەند. بە ڕێژەی نزیکەی 82-90% بە پرۆتینەکانی پلاسما دەبەسترێتەوە. * **مێتابۆلیزم (Metabolism):** بە شێوەیەکی بەرچاو لە جگەردا مێتابۆلێز دەکرێت، بەتایبەتی لە ڕێگەی ئەنزیمەکانی CYP2C19 و CYP3A4. گۆڕانکاریی سەرەکییەکەی بریتییە لە دروستبوونی مێتابۆلێتێکی چالاک بە ناوی N-دێسمێسیلکلۆبازام (N-desmethylclobazam)، کە ئەویش کاریگەریی دژە-گرژبوونی هەیە و تەمەنی نیوەی درێژترە لە کلۆبازام خۆی. * **دەردان (Excretion):** کلۆبازام و مێتابۆلێتەکانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی میزەوە دەردەدرێن (نزیکەی 80%) و بڕێکی کەمیش لە ڕێگەی پیساییەوە. تەمەنی نیوەی دەردانی کلۆبازام نزیکەی 36-42 کاتژمێرە، لە کاتێکدا تەمەنی نیوەی N-دێسمێسیلکلۆبازام نزیکەی 71-82 کاتژمێرە، ئەمەش وای لێدەکات کاریگەریی درێژخایەنی هەبێت. • **بەکارهێنانە کلینیکییەکان (Clinical Uses):** بە شێوەیەکی سەرەکی وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر بۆ گرتنەکانی پەیوەست بە نەخۆشیی لێنۆکس-گاستۆ بەکاردێت. هەروەها دەتوانرێت بۆ چارەسەرکردنی دڵەڕاوکێ وەک بێنزۆدیازێپینەکانی تر بەکاربهێنرێت، بەڵام بەکارهێنانە سەرەکییەکەی لە ئێستادا بۆ پەرکەمە. • **تایبەتمەندییە تایبەتەکان (Special Characteristics):** کلۆبازام بەوە ناسراوە کە کاریگەریی هێورکەرەوەی کەمترە بە بەراورد بە بێنزۆدیازێپینەکانی تر لە دۆزی چارەسەریدا، بەڵام هێشتا کاریگەریی دژە-گرژبوونی بەهێزی هەیە. بەهۆی تەمەنی نیوەی درێژی خۆی و مێتابۆلێتە چالاکەکەی، دەتوانرێت بە یەک یان دوو جار لە ڕۆژێکدا بدرێت. وەک هەموو بێنزۆدیازێپینەکان، ئەگەری دروستبوونی ئالوودەبوون و کشانەوەی هەیە ئەگەر بە شێوەیەکی لەناکاو وەستێنرێت.
Ativan, Lorans, Temesta, Tavor
lorazepam
زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: لۆرازیپام (Lorazepam) دەرمانێکی زۆر چالاکە لە خێزانی بێنزۆدیازیپینەکان (Benzodiazepines). ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی کار لەسەر وەرگرەکانی GABAA دەکات لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا. بە بەستنەوەی بەم وەرگرانە، لۆرازیپام کاریگەریی گەیەنەرە دەمارییەکانی GABA زیاد دەکات کە وەک "هێورکەرەوەی سروشتی" مێشک کاردەکەن. ئەم کردارە دەبێتە هۆی کردنەوەی کەناڵەکانی کلۆراید و ناردنی بارگەی نەرێی زیاتر بۆ ناو دەمارەکان (Hyperpolarization)، کە لە ئەنجامدا چالاکی و ناردنی سیگناڵە دەمارییە خێرا و نائاساییەکان کەمدەکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی کاریگەری دژە دڵەڕاوکێ، هێورکەرەوە، و دژە گەشکە. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): هەڵمژین: دوای خواردنی بە دەم (Oral)، بە ڕێژەی ٩٠٪ بۆ ٩٥٪ هەڵدەمژرێت. کاتی گەیشتن بە لوتکەی چڕی لە خوێندا (Tmax) نزیکەی ٢ کاتژمێرە. دابەشبوون: لۆرازیپام بە ئاسانی بەربەستی خوێن-مێشک (Blood-Brain Barrier) دەبڕێت. نزیکەی ٨٥٪ی دەرمانەکە بە پڕۆتینی ئەلبۆمینەوە دەبەسترێتەوە لە ناو خوێندا. مێتابۆلیزم: جیاواز لە زۆربەی بێنزۆدیازیپینەکانی تر، لۆرازیپام تەنیا یەک قۆناغی مێتابۆلیزم دەبڕێت لە جگەردا کە ئەویش (Glucuronidation)ـە. ئەم دەرمانە ناگۆڕێت بۆ هیچ ماددەیەکی کیمیایی چالاک (No Active Metabolites)، ئەمەش وادەکات کاریگەرییەکەی پێشبینیکراو بێت و کەمتر کێشە بۆ جگەر دروست بکات، بەتایبەت بۆ کەسانی بەتەمەن یان ئەوانەی سستی جگەریان هەیە. دەرچوون: نیوە تەمەنی دەرمانەکە (t1/2) لە نێوان ١٠ بۆ ٢٠ کاتژمێرە. پاشماوەی دەرمانەکە لە ڕێگەی میزەوە فڕێ دەدرێتە دەرەوەی جەستە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نیشانەکانی دڵەڕاوکێی توند (Anxiety) و تێکچوونی خەو کە پەیوەندی بە دڵەڕاوکێوە هەبێت. بەکارهێنانی لەپڕ: کۆنتڕۆڵکردنی گەشکەی توند (Status Epilepticus) کە بارودۆخێکی کتوپڕی پزیشکییە. بەکارهێنان وەک دەرمانی پێشوەخت: بەکاردێت بۆ هێورکردنەوەی نەخۆش و کەمکردنەوەی یادەوەریی ناخۆش (Antegrade Amnesia) پێش ئەنجامدانی نەشتەرکاری یان پشکنینی پزیشکی (وەک نازوور). بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label): چارەسەری دڵتێکهەڵاتن و ڕشانەوەی توند لە نەخۆشانی شێرپەنجە، و کۆنتڕۆڵکردنی حاڵەتی (Catatonia). • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: کاتی دەستپێکردنی کاریگەری بۆ حەب نزیکەی ٣٠ بۆ ٦٠ خولەکە، بەڵام لە ڕێگەی دەرزی نێو دەمار (IV) تەنیا ١ بۆ ٥ خولەکی دەوێت. ماوەی کارکردنی دەرمانەکە لە جەستەدا بە "مامناوەند" (Intermediate-acting) دادەنرێت، کە نزیکەی ٦ بۆ ١٢ کاتژمێر کاریگەرییە کلینیکییەکانی دەمێنێتەوە. کاریگەری خۆراک: خواردن دەبێتە هۆی کەمێک دواکەوتنی هەڵمژین، بەڵام بڕی گشتی دەرمانەکە ناگۆڕێت. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: خووگرتن و ئاڵوودەبوون: لۆرازیپام یەکێکە لەو دەرمانانەی کە مەترسییەکی زۆری هەیە بۆ دروستکردنی ئاڵوودەبوونی دەروونی و جەستەیی ئەگەر بۆ زیاتر لە ٢ بۆ ٤ هەفتە بەکاربێت. نیشانەکانی کشانەوە: نابێت بە شێوەیەکی کتوپڕ ڕابگیرێت، چونکە دەبێتە هۆی گەشکە، لەرزین، و دڵەڕاوکێی توندتر (Rebound Anxiety). پڕۆفایلی سەلامەتی: بەهۆی ئەوەی میتابۆلیزمەکەی سادەیە، کارلێکی کەمتری هەیە لەگەڵ دەرمانەکانی تر بە بەراورد بە دیازیپام.
Valium, Diastat, Diazepam Intensol, Valtoco
diazepam
دیایزپام دەرمانێکی دەستەی بەنزۆدایئازەپینە. کاریگەرییە سەرەکییەکانی ئەمانەن: دژە خەمۆکی (anxiolytic)، ئارامکەرەوە (sedative)، ماسوولکە خاوکەرەوە (muscle relaxant)، و دژە تشنج (anticonvulsant). لەڕێی زیادکردنی کاریگەرییەکانی (GABA)ەوە کار دەکات، کە گەیەنەرێکی کیمیاییە لە مێشکدا کە چالاکیی دەماری سست دەکاتەوە. دیایزپام یارمەتیی کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ دەدات، خەو باش دەکات، ماسوولکەکان خاو دەکاتەوە، و کۆنتڕۆڵی تشنجەکان دەکات. بە هۆی کاریگەرییە درێژخایەنەکانییەوە، دیایزپام بە شێوەیەکی زۆر باو بەکارنایەت بۆ دڵەڕاوکێ و خەوزڕان، بەڵام هێشتا لە چەند بوارێکی دیاریکراودا بەکاردەهێنرێت. دیایزپام بە خێرایی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت و لە ناو لەشدا بە باشی بڵاو دەبێتەوە. دەکرێت کاریگەرییەکانی چەند کاتژمێرێک بخایەنێت.
Valium, Diastat, Diazepam Intensol
diazepam
Diazepam دەرمانێکە لە جۆری بێنزۆدیازەپینەکان (Benzodiazepines)، کاریگەریی ھێورکەرەوە (sedative)، خەو ھێنەر (hypnotic)، دژە خەنجەل (anticonvulsant)، ماسولکە خاوکەرەوە (muscle relaxant)، و یادنەمێنەرەوە (amnestic)ی ھەیە. میکانیزمی کارکردنی لەسەر زیادکردنی کاریگەریی گابا (GABA)یە، کە گەیێنەرێکی دەمارییە (neurotransmitter) لە مێشکدا و چالاکیی دەمارەخانەکان خاو دەکاتەوە. ئەمەش دەبێتە ھۆی کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ، خەنجەل، گرژی ماسولکە، و یارمەتیدەر دەبێت بۆ خەوتن. بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەری دڵەڕاوکێ، خەنجەل، کشانەوەی ئەلکحول، و گرژی ماسولکە بەکاردێت.
Halcion
triazolam
تریازۆلام دەرمانێکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی کەمخەوی بەکاردێت، حاڵەتێک کە بە سەختی خەوتن یان مانەوە لە خەودا دەناسرێتەوە. سەر بە پۆلێک دەرمانە کە پێی دەوترێت بەنزۆدیازیپین، کە کار لەسەر کۆئەندامی دەماری ناوەندی دەکات بۆ بەرهەمهێنانی کاریگەرییەکی هێورکەرەوە. تریازۆلام بە دەستپێکردنی خێرای کارکردن و ماوەی کاریگەری کورتی ناسراوە، ئەمەش وایکردووە بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانە بەسوود بێت کە کێشەیان هەیە لە خەوتن بەڵام بۆ پاراستنی خەو بە درێژایی شەو نییە. بەڵام بەهۆی ئەگەری خراپ بەکارهێنان و وابەستەیی، بە شێوەیەکی گشتی تەنها بۆ بەکارهێنانی کورتخایەن دەنووسرێت