دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Antipyretic
2 دەرمان
Adol Extra, Panadol Extra, Excedrin Tension Headache (contains paracetamol and caffeine, but Excedrin Migraine also has aspirin), Generic Acetaminophen/Caffeine
paracetamol+caffeine
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: ئەم دەرمانە لە دوو ماددەی چالاک پێکهاتووە: پاراسیتامۆڵ (ناسراو بە ئەسیتامینۆفێن) و کافایین. پاراسیتامۆڵ وەک ئازارشکێن و دژە تا کار دەکات، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی کاریگەری لەسەر سیستەمی دەماری ناوەند (CNS) و کەمکردنەوەی دروستبوونی پرۆستاگلاندینەکان لە مێشکدا، کە ڕۆڵیان هەیە لە هەستکردن بە ئازار و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە. کافایین وەک ماددەیەکی هاندەری سیستەمی دەماری ناوەند کار دەکات، بە بلۆککردنی وەرگرەکانی ئەدینۆسین، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی وشیاری و کەمکردنەوەی ماندوێتی. هەروەها کافایین کاریگەری ئازارشکێنی پاراسیتامۆڵ بەهێزتر دەکات. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: پاراسیتامۆڵ سەر بە گرووپی کیمیایی N-acetyl-p-aminophenol derivatives ە. تایبەتمەندییەکانی بریتین لە توانای کەمکردنەوەی ئازار و تا. کافایین سەر بە گرووپی مێسایلزانساینەکان (methylxanthines) ە و تایبەتمەندی هاندەری دەماری ناوەندی هەیە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: پاراسیتامۆڵ ئازار کەم دەکاتەوە و پلەی گەرمی جەستە دادەبەزێنێت. کافایین کاریگەری ئازارشکێنی پاراسیتامۆڵ زیاد دەکات، بەتایبەت لە سەرئێشەدا، هەروەها ماندوێتی کەم دەکاتەوە و وشیاری زیاد دەکات. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): هەردوو پاراسیتامۆڵ و کافایین بە خێرایی و بە باشی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێن پاش وەرگرتنیان بە زار. بەردەستبوونی زیندەیی پاراسیتامۆڵ نزیکەی 60-90% ە و کافایین نزیکەی 100% ە. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): هەردوو ماددە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە شانەکانی جەستەدا دابەش دەبن. پاراسیتامۆڵ بە ڕێژەیەکی کەم بە پڕۆتینەکانی خوێنەوە دەبەسترێتەوە، لە کاتێکدا کافایین بە ڕێژەیەکی مامناوەند دەبەسترێتەوە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): پاراسیتامۆڵ بە شێوەیەکی سەرەکی لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت لە ڕێگەی گلوکورۆنایدەیشن و سۆلفەیشنەوە، و بەشێکی کەمیشی لە ڕێگەی سیستەمی سایکرۆم P450 (CYP2E1) ەوە میتابۆلیزم دەکرێت بۆ ماددەیەکی ژەهراوی (NAPQI) کە بە خێرایی لەگەڵ گلوتاسیۆن یەک دەگرێت و بێ زیان دەبێت. کافایینیش بە شێوەیەکی سەرەکی لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت لە ڕێگەی ئەنزیمی CYP1A2 ەوە. هەردوو ماددە و گۆڕاوەکانیان بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچن. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی پاراسیتامۆڵ نزیکەی 2-3 کاتژمێرە و لوتکەی چڕی لە خوێندا لە ماوەی 0.5-2 کاتژمێردا دەگاتێ. نیوە تەمەنی کافایین نزیکەی 3-7 کاتژمێرە و لوتکەی چڕی لە خوێندا لە ماوەی 0.5-2 کاتژمێردا دەگاتێ. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکارهێنانی سەرەکی ئەم دەرمانە بۆ چارەسەرکردنی ئازاری سووک تا مامناوەند و کەمکردنەوەی تایە. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: بەگشتی ئەم تێکەڵەیە بەکارهێنانی لاوەکی دیاریکراوی نییە. - نەخۆشییە ئامانجەکان: سەرئێشە، ئازاری ماسولکە، ئازاری جومگە، ئازاری سووڕی مانگانە، ئازاری ددان، تا، و نیشانەکانی سەرمابوون و هەڵامەت. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: دابینکردنی ئازارشکێنی خێرا و کاریگەر، کەمکردنەوەی تا، و بەهێزکردنی کاریگەری ئازارشکێنی پاراسیتامۆڵ بەهۆی بوونی کافایینەوە. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری ئازارشکێنی و دژە تا لە ماوەی 30-60 خولەکدا دەست پێ دەکات. - ماوەی کارکردنی دەرمان: کاریگەری ئازارشکێنی پاراسیتامۆڵ نزیکەی 4-6 کاتژمێر دەخایەنێت، لە کاتێکدا کاریگەری کافایین دەتوانێت ماوەیەکی درێژتر بمێنێتەوە. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی دژە خوێن مەیین (وەک وارفارین) دەتوانێت مەترسیی خوێنبەربوون زیاد بکات. هەندێک دەرمانی دژە گەشکە (وەک کاربامازێپین) دەتوانن میتابۆلیزمی پاراسیتامۆڵ خێراتر بکەن و مەترسیی ژەهراویبوونی جگەر زیاد بکەن. کافایینیش دەتوانێت کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی تری هاندەر یان هەندێک جۆری ئەنتی بایۆتیک (وەک فلۆرۆکوینۆلۆنەکان) بکات. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خۆراک دەتوانێت کەمێک هەڵمژینی دەرمانەکە دوابخات، بەڵام بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لەسەر کۆی گشتی هەڵمژین نییە. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: تێکەڵەی پاراسیتامۆڵ و کافایین کاریگەری ئازارشکێنی بەهێزتر دەکات بە بەراورد بە پاراسیتامۆڵی تەنها، بەتایبەت بۆ سەرئێشە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: بوونی کافایین ئەم دەرمانە لە پاراسیتامۆڵی تەنها جیا دەکاتەوە، کە سوودێکی زیادەی هەیە بۆ سەرئێشە و کەمکردنەوەی ماندوێتی. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بەگشتی دەرمانێکی سەلامەتە کاتێک بە دۆزی پێشنیارکراو بەکاربهێنرێت. بەڵام، دۆزی زۆری پاراسیتامۆڵ مەترسیی زیانی سەختی جگەری هەیە، و دۆزی زۆری کافایین دەتوانێت ببێتە هۆی دڵەڕاوکێ، بێخەوی، و لێدانی خێرای دڵ.
Tylenol , Panadol ,Calpol , Aceta , Crocin ,Dolo , Paralink , Feverall , Mapap (United States)
paracetamol
پاراسیتامۆڵ کە بە ئەسیتامینۆفین ناسراوە، دەرمانێکی بەکارهێنراوی بەرفراوانە و بەهۆی دوو ئامانجەکەیەوە ناسراوە لە بەڕێوەبردنی ئازار و کەمکردنەوەی تا. وەک ئازارشکێنێک، بە شێوەیەکی کاریگەر ئازارێکی سووک تا مامناوەند کەم دەکاتەوە کە لە سەرچاوەی جیاوازەوە سەرچاوە دەگرێت، لەوانە سەرئێشە، ئازاری ماسولکەکان و ناڕەحەتی ددان. لە دەرەوەی تایبەتمەندییە ئازارشکێنەکانی، پاراسیتامۆڵ ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە کەمکردنەوەی تا کە پەیوەندی بە حاڵەتە جۆراوجۆرەکانەوە هەیە، وەک هەوکردن یان نەخۆشییە هەوکردنەکان. ئەم گشتگیرییە وای لێدەکات ببێتە هەڵبژاردەیەکی باو بۆ ئەو کەسانەی کە بەدوای ڕزگاربووندا دەگەڕێن لە ناڕەحەتی گشتی کە بەهۆی ئازار و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستەوە دروست دەبێت. دڵنیابوون لە بەکارهێنانی دروست بە پابەندبوون بە ژەمە پێشنیار کراوەکان و ڕێنماییەکان زۆر گرنگە بۆ زۆرترین سوودەکانی. لە حاڵەتەکانی درێژخایەن یان خراپتربوونی نیشانەکان، داوای ئامۆژگاری پیشەیی لە دابینکەری چاوەدێری تەندروستی وریایە.