دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Alpha-1 adrenergic blocker
2 دەرمان
Uroxatral, Xatral
alfuzosin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان (Mechanism of Action): ئەلفوزۆسین سەر بە پۆلی بلۆککەرەکانی ئەلفا-١ ئەدرێنێرژیکە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی هەڵبژاردەیی ڕیچەپتەرەکانی ئەلفا-١ ئەدرێنێرژیک لە ماسولکە لووسەکانی پرۆستات، بنکی میزەڵدان، و میزەڕۆی پرۆستاتی بلۆک دەکات. ئەم بلۆککردنە دەبێتە هۆی خاوبوونەوەی ئەو ماسولکانە، کە بەهۆیەوە بەرگریی میزەڕۆ کەم دەبێتەوە و ڕێڕەوی میز باشتر دەبێت. ئەم میکانیزمە یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی گەورەبوونی پرۆستاتی بێ شێرپەنجە (BPH). - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: ئەلفوزۆسین بریتییە لە مشتەقێکی کینازۆلین (quinazoline derivative). تایبەتمەندییەکانی بریتین لە هەڵبژاردەیی بۆ ژێر-جۆرەکانی ئەلفا-١A و ئەلفا-١D ڕیچەپتەرەکان، کە وا دەکات کاریگەریی کەمتر لەسەر فشاری خوێن هەبێت بە بەراورد بە هەندێک بلۆککەری ئەلفای تر، بەڵام هێشتا مەترسیی دابەزینی فشاری خوێنی ڕاوەستاو (orthostatic hypotension) هەیە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: بە کەمکردنەوەی گرژبوونی ماسولکە لووسەکانی پرۆستات و میزەڵدان، ئەلفوزۆسین یارمەتی باشترکردنی نیشانەکانی میزکردن دەدات کە پەیوەستن بە BPH، وەک زەحمەتی لە دەستپێکردنی میزکردن، لاوازیی لێشاوی میز، هەستکردن بە تەواو نەکردنی میزەڵدان، و زۆر میزکردن بە تایبەت لە شەواندا. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): ئەلفوزۆسین بە باشی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت دوای خواردنی. بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی ٤٩% بۆ ٥٩%ە، و خواردن کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر هەڵمژینی هەیە، بۆیە پێویستە لەگەڵ ژەمێکدا بخورێت. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): بە شێوەیەکی بەرفراوان لە شانەکانی جەستەدا دابەش دەبێت. نزیکەی ٨٢% بۆ ٩٠%ی دەرمانەکە بە پڕۆتینەکانی پلاسماوە دەبەسترێتەوە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت، بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی ئەنزیمی CYP3A4. تەنها ١١%ی دۆزەکە بە شێوەی نەکراو لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت. زۆربەی میتابۆلیتەکان لە ڕێگەی پیساییەوە دەردەچن. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی دەرچوونی نزیکەی ٥ بۆ ٨ کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە پلاسما (Tmax) نزیکەی ٨ کاتژمێرە دوای خواردنی حەبی درێژخایەن. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی نیشانەکانی گەورەبوونی پرۆستاتی بێ شێرپەنجە (BPH) لە پیاواندا، وەک زەحمەتی لە میزکردن، میزکردنی زۆر، و هەستکردن بە تەواو نەکردنی میزەڵدان. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: لە هەندێک حاڵەتدا، بەڵام بە شێوەیەکی کەمتر، بۆ چارەسەرکردنی بەردی گورچیلە (nephrolithiasis) بەکارهاتووە بۆ ئاسانکردنی دەرچوونی بەردە بچووکەکان. - نەخۆشییە ئامانجەکان: گەورەبوونی پرۆستاتی بێ شێرپەنجە (BPH) و نیشانەکانی خوارەوەی ڕێڕەوی میز (LUTS) کە پەیوەستن بەم حاڵەتەوە. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کەمکردنەوەی نیشانەکانی میزکردن، باشترکردنی لێشاوی میز، و کەمکردنەوەی پێویستی بە میزکردن لە شەواندا، کە دەبێتە هۆی باشتربوونی کوالێتی ژیانی نەخۆش. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی دەتوانن لە ماوەی چەند ڕۆژێک یان هەفتەیەکدا دەست پێ بکەن، بەڵام کاریگەریی تەواو لەوانەیە چەند هەفتەیەکی پێ بچێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: بەهۆی فۆرمی درێژخایەنەوە، کاریگەرییەکەی بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر بەردەوام دەبێت. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): کارلێکی گرنگی هەیە لەگەڵ دەرمانەکانی تر کە کاریگەرییان لەسەر فشاری خوێن هەیە (وەک دەرمانەکانی دابەزاندنی فشاری خوێن، بلۆککەرەکانی ئەلفای تر)، دەرمانەکانی درێژکردنەوەی ماوەی QT، و بەهێزکەرەکانی ئەنزیمی CYP3A4 (وەک کیتۆکۆنازۆل، ئیتراکۆنازۆل، ڕیتۆناڤیر). - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن هەڵمژینی ئەلفوزۆسین زیاد دەکات، بۆیە پێویستە دەرمانەکە دوای ژەمێکی سەرەکی بخورێت بۆ دڵنیابوون لە هەڵمژینی گونجاو و کەمکردنەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکان. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: ئەلفوزۆسین بە شێوەیەکی گشتی کاریگەرییەکی کەمتری لەسەر فشاری خوێن هەیە بە بەراورد بە هەندێک بلۆککەری ئەلفای تر، بەڵام هێشتا مەترسیی دابەزینی فشاری خوێنی ڕاوەستاو هەیە، بە تایبەت لە سەرەتای چارەسەردا. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: جیاوازە لە بلۆککەرەکانی ئەلفای تر (وەک تەمسیولۆسین) بەوەی کە پێویستە لەگەڵ خواردندا بخورێت و هەندێک جار کاریگەریی زیاتری لەسەر فشاری خوێن هەیە. هەروەها، بە پێچەوانەی هەندێک دەرمانی تر، پێویستی بە تیتراسیۆن (زیادکردنی دۆز بە پۆل پۆل) نییە. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: پرۆفایلێکی سەلامەتیی قبوڵکراوی هەیە بۆ چارەسەرکردنی BPH، بەڵام پێویستە پزیشک ئاگاداریی تەواوی هەبێت لە مەترسییەکانی دابەزینی فشاری خوێن و کارلێکە دەرمانییەکان. گرنگیی چارەسەری لە باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش و کەمکردنەوەی نیشانە بێزارکەرەکانی BPH دایە.
Cardura, Cardura XL
doxazosin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: دۆکسازۆسین سەر بە پۆلی بلۆککەرەکانی ئەلفا-1 ئەدرێنێرژیکە. میکانیزمی سەرەکی کارکردنی بریتییە لە بلۆککردنی وەرگرەکانی ئەلفا-1 لەسەر ماسولکە لووسەکانی خوێنبەرەکان و پرۆستات و ملی میزەڵدان. ئەم بلۆککردنە دەبێتە هۆی فراوانبوونی خوێنبەرەکان، کە پەستانی خوێن دادەبەزێنێت. هەروەها، خاوبوونەوەی ماسولکە لووسەکانی پرۆستات و ملی میزەڵدان ئاسانکاری دەکات بۆ تێپەڕبوونی میز لە نەخۆشانی گەورەبوونی پرۆستاتدا. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: دۆکسازۆسین لە گرووپی قینازۆلینەکانە (Quinazolines). تایبەتمەندییە کیمیاییەکانی وای لێدەکەن کە بە شێوەیەکی هەڵبژاردەیی کار لەسەر وەرگرەکانی ئەلفا-1 بکات، بەمەش کاریگەرییە لاوەکییەکانی پەیوەست بە وەرگرەکانی تر کەم دەکاتەوە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: کاریگەری سەرەکی لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکانە بە دابەزاندنی پەستانی خوێن، و لەسەر کۆئەندامی میزەڕۆ بە کەمکردنەوەی نیشانەکانی گەورەبوونی پرۆستات. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: دۆکسازۆسین بە باشی لە کۆئەندامی هەرسەوە هەڵدەمژرێت دوای خواردنی دەم. بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی 62-69%ە. - دابەشبوون لە جەستەدا: بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت و بە ڕێژەیەکی زۆر (نزیکەی 98%) بە پڕۆتینەکانی پلازماوە دەبەسترێتەوە. - میتابۆلیزم و دەرچوون: بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت لە ڕێگەی ئۆکسیداسیۆن و دیمێتیلاسیۆن. بەرهەمە میتابۆلیزەکراوەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی پیساییەوە (نزیکەی 63%) و بە ڕێژەیەکی کەمتر لە ڕێگەی میزەوە (نزیکەی 9%) دەردەچن. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی دۆکسازۆسین درێژە، نزیکەی 15-22 کاتژمێرە، کە ڕێگە بە خواردنی یەک دۆز لە ڕۆژێکدا دەدات. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە پلازمادا بۆ حەبی ئاسایی (immediate release) نزیکەی 2-3 کاتژمێرە، و بۆ حەبی درێژخایەن (extended release) نزیکەی 8-9 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: چارەسەرکردنی بەرزی پەستانی خوێن و نیشانەکانی گەورەبوونی پرۆستات (BPH). - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هەندێک جار بۆ چارەسەرکردنی فینۆمێنۆنی ڕینۆ (Raynaud's phenomenon) یان نیشانەکانی ترسی پۆست-تراوماتیک (PTSD) بەکاردێت، بەڵام ئەم بەکارهێنانانە بە فەرمی پەسەند نەکراون. - نەخۆشییە ئامانجەکان: بەرزی پەستانی خوێن (Hypertension) و گەورەبوونی پرۆستات بە شێوەیەکی بێهۆش (Benign Prostatic Hyperplasia). - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: دابەزاندنی پەستانی خوێن بۆ ئاستێکی تەندروست و کەمکردنەوەی نیشانەکانی میزکردن وەک زەحمەتی میزکردن، زۆر میزکردن لە شەودا، و هەستکردن بە تەواو نەکردنی میزەڵدان لە نەخۆشانی BPH. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری دابەزاندنی پەستانی خوێن لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دەستپێدەکات، بەڵام کاریگەری تەواو لەسەر نیشانەکانی BPH لەوانەیە چەند هەفتەیەکی پێبچێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: بەهۆی نیوە تەمەنە درێژەکەیەوە، کاریگەری دۆکسازۆسین نزیکەی 24 کاتژمێر دەخایەنێت، کە ڕێگە بە خواردنی یەک دۆز لە ڕۆژێکدا دەدات. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): دەکرێت کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی تردا بکات کە پەستانی خوێن دادەبەزێنن (وەک دەرمانەکانی دژە پەستانی خوێن، نایترەیتەکان) یان دەرمانەکانی چارەسەرکردنی لاوازی سێکسی (PDE5 inhibitors وەک سێلدێنافیل) کە دەبێتە هۆی دابەزینی توندی پەستانی خوێن. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن کاریگەرییەکی کەمی لەسەر هەڵمژینی دۆکسازۆسین هەیە، بۆیە دەتوانرێت لەگەڵ یان بەبێ خۆراک بخورێت. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: دۆکسازۆسین دەرمانێکی کاریگەرە بۆ چارەسەرکردنی دوو نەخۆشی باو لە پیاواندا (بەرزی پەستانی خوێن و BPH). - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: بەهۆی نیوە تەمەنە درێژەکەیەوە، دەتوانرێت ڕۆژانە یەک جار بخورێت، کە ئاسانکاری دەکات بۆ پابەندبوونی نەخۆش بە چارەسەرەکە. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە گشتی دەرمانێکی سەلامەتە، بەڵام پێویستە ئاگاداری کاریگەرییەکانی دابەزینی پەستانی خوێن لە کاتی وەستاندا (orthostatic hypotension) بین، بەتایبەتی لە سەرەتای چارەسەرەکەدا.