دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
ACE inhibitor
3 دەرمان
Altace, Ramipril, Ramiten
ramipril
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ڕامیپریل دەرمانێکی ACE inhibitor-ە کە بۆ چارەسەرکردنی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ بەکاردێت. دەچێتە ناو گروپی دەرمانەکانی کە ڕێگری دەکەن لە دروستبوونی ئەنجامی زیانبەخش لە لایەن ئەنزیمی converting enzyme (ACE)ەوە. جگە لەوەش، کاریگەریی لەسەر سیستمێکی تر دەبێت. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ڕامیپریل پێکدێت لە گروپی کیمیایی ACE inhibitors کە بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەری نەخۆشییەکانی دڵ و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن بەکاردێت. ڕامیپریل بەهۆی چەندین میکانزمەوە کاریگەریی خۆی دەخاتەڕوو. - میکانیزمی کردار: ڕامیپریل بە ڕێگریکردن لە ACE (Angiotensin Converting Enzyme) کاردەکات کە ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ئەنجامی زیانبەخشی ئەنجامی کارکردنی ACE. ئەمەش دەبێتە هۆی فراوانبوونی خوێنبەرەکان و کەمکردنەوەی باری سەر دڵ. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی مژینی ڕامیپریل لە گەدە بەرزە پاش خواردنی دەرمانەکە. لەگەڵ خۆراکەوە خواردنی دەرمانەکە کاریگەری لەسەر ڕێژەی مژینی هەیە. بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام، پێویستە ڕێنماییەکانی پزیشک بە باشی جێبەجێ بکرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی ڕامیپریل لە پلازما بەهۆی مێتابۆلیزمەوە کەمدەبێت. بەشی زۆری دەرمانەکە لە گورچیلەکان دەردەچێت. بۆیە گرفتی گورچیلە کاریگەری لەسەر بەردەستبوونی زیندەیی دەبێت. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی ڕامیپریل لە خوێن دەگۆڕێت بەپێی تەمەن و شێوەی گورچیلە. ڕێکخستنی دۆز دەبێت بەپێی بارودۆخی تایبەتی نەخۆش. بۆ زانیاری زیاتر پێویستە لەگەڵ پزیشکەکەتدا گفتوگۆ بکەیت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما (Peak plasma concentration) لە دوای ۱ بۆ ۲ کاتژمێر لە وەرگرتنی دەرمانەکە دەگات. ئەمەش پێویستە لەبەرچاو بگیرێت کاتێک دەرمانەکە بەکار دەهێنرێت. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەرکردنی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن (Hypertension). ڕامیپریل یەکێکە لە دەرمانە بەسوودەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی پەستانی خوێن لە ماوەیەکی درێژدا. پێویستە بەردەوام بێت بەکارهێنانەکەی بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ، وەک نەخۆشی دڵی بەهێز (Heart Failure)و چاکسازیی دوای Myocardial Infarction. هەروەها بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی ڕووداوەکانی دڵ (Cardiovascular Events). - مەرجەکانی ئامانج: بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، نەخۆشی دڵی بەهێز، دوای جەڵتەی دڵ، و نەخۆشی گورچیلە. بۆ هەر مەرجێک، دۆزی جیاواز دەبێت. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی باری سەر دڵ، کەمکردنەوەی پەستانی خوێن، کەمکردنەوەی مەترسیی ڕووداوەکانی دڵ، و پاراستنی گورچیلە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەریی ڕامیپریل لەدوای چەند کاتژمێرێک دەست پێدەکات. بەڵام بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام، پێویستە بەردەوام بێت بەکارهێنانی. کاریگەریی تەواوەتی لەدوای چەند هەفتەیەک دەردەکەوێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی ڕامیپریل درێژە. بۆیە پێویستە بەردەوام بدرێت بۆ چارەسەرکردنی بەردەوام. ڕاگرتنی دەرمانەکە دەبێتە هۆی گەڕانەوەی نیشانەکان. - کارلێکەکانی دەرمان: ڕامیپریل دەتوانێت کارلێکی دەرمان لەگەڵ دەرمانەکانی تر بکات، وەک Diuretics, NSAIDs, و Potassium supplements. پێویستە لەگەڵ پزیشکەکەتدا گفتوگۆ بکەیت لەسەر ئەم کارلێکانە. - مەودای چارەسەری: دۆزی ڕامیپریل دەگۆڕێت بەپێی تەمەن، بارودۆخی نەخۆش، و نەخۆشییەکەی. پێویستە دۆز لەلایەن پزیشکەوە ڕێکبخرێت بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: ڕامیپریل دەرمانێکی بەهێزە بۆ کۆنترۆڵکردنی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ، بەڵام هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی مەترسیی ڕووداوەکانی دڵ و مەرگ، باشترکردنی جەستە، و بەهێزکردنی دڵ. - گرنگی کلینیکی: ڕامیپریل ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە چارەسەرکردنی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ. بەکارهێنانی لەژێر سەرپەرشتی پزیشکدا پێویستە. - پرۆفایلی سەلامەتی: ڕامیپریل بەگشتی دەرمانێکی سەلامەتە، بەڵام هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە کە پێویستە لەبەرچاو بگیرێت.
Vasotec, Epaned, Renitec, others
enalapril
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: ئەنالاپریل دەرمانێکی ACE inhibitorە کە بۆ چارەسەرکردنی بەرزی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ بەکاردێت. ئەم دەرمانە لە گرووپی ACE inhibitors دایە کە کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر کەمکردنەوەی پەستانی خوێن هەیە. ئەم دەرمانە بەهۆی blocking the conversion of angiotensin I to angiotensin II کەمکردنەوەی پەستانی خوێن دەکات. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئەنالاپریل پێکهاتەیەکی کیمیایی هەیە کە دەچێتە ناو گروپی ACE inhibitors. ئەم دەرمانە بە شێوەی pro-drug دەست پێدەکات و دواتر لە جەستەدا دەگۆڕێت بۆ enalaprilat کە ماددەیەکی چالاکە. بەشێوەیەکی گشتی، ئەم دەرمانە بەشێوەی oral tablet بەکاردێت. - میکانیزمی کردار: ئەنالاپریل بە رێگای inhibiting angiotensin-converting enzyme (ACE) کار دەکات. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی angiotensin II ، هۆرمۆنێک کە vasoconstriction (تەسککردنەوەی خوێنبەرەکان) دروست دەکات. کەمکردنەوەی angiotensin II دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی peripheral vascular resistance و sodium and water retention. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: ڕێژەی absorption ی ئەنالاپریل لە ڕێگای دەمەوە بەرزە و دەگاتە 60% . بڕی بەرچاو لە گەدە و ڕیخۆڵەدا دەمژێت. چەندین فاکتەر کاریگەریان لەسەر مژینی دەرمان هەیە، بۆ نمونە خواردنی خواردن. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەشێکی زۆری دەرمان لە پلازما دەبێتە بەردەست، بۆیە باش کار دەکات. بەڵام protein binding ی بەرچاوی هەیە. ئەمەش کاریگەری لەسەر دابەشکردنی دەرمان لە جەستەدا هەیە. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی یان half-life ی ئەنالاپریل، کە کاتێکە کە نیوەی دەرمان لە جەستەدا نامێنێت، دەگاتە 11 سەعات. ئەمەش مانای وایە کە دەرمان بۆ ماوەیەکی کەم کار دەکات. - لوتکەی چڕیی پلازما: لوتکەی چڕیی پلازما یان peak plasma concentration ی ئەنالاپریل دوای 4 بۆ 8 کاتژمێر دوای خواردنی دەردەکەوێت. ئەمەش جێگای گرنگییە بۆ دیاریکردنی کاتی بەکارهێنانی دەرمان. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: بەکارهێنانی سەرەکی ئەنالاپریل بۆ کەمکردنەوەی پەستانی خوێنە (Hypertension). لە زۆربەی نەخۆشاندا دەرمانەکە بە شێوەیەکی کارام دەبێت. بەکارهێنانی لەگەڵ دەرمانەکانی تر بۆ چارەسەرکردنی پەستانی خوێن زۆر کاریگەرە. - بەکارهێنانی لاوەکی: ئەنالاپریل بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ، بۆ نمونە heart failure بەکاردێت. ئەمەش بەهۆی کاریگەرییەکانی لەسەر کەمکردنەوەی باری، و زیاد کردنی توانای دڵە. - مەرجەکانی ئامانج: ئەنالاپریل بۆ چارەسەرکردنی Hypertension، Heart failure، Diabetic nephropathy (نەخۆشی گورچیلە لە نەخۆشانی شەکرە) ، و Myocardial infarction (دڵەڕاوکێ) بەکاردێت. بەکارهێنانی ئەم دەرمانە پێویستی بە پشکنینی پزیشکی هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: سودەکانی چارەسەرکردن بە ئەنالاپریل کەمکردنەوەی پەستانی خوێن، کەمکردنەوەی مەترسییەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و گورچیلە و باشتربوونی تەندروستییە. سودەکانی چارەسەرکردن دەپەن دەبێتە هۆی چاکبوونێکی باش لە نەخۆشاندا. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەریی ئەنالاپریل دوای یەکەم دۆز دەست پێدەکات، بەڵام بۆ دەستپێکردنی کاریگەریی تەواوەتی پێویستی بە چەند رۆژێک هەیە. باشترین کاریگەری دوای چەند هەفتەیەک دەردەکەوێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی ئەنالاپریل دەگاتە 24 کاتژمێر. بەڵام پێویستە بە شێوەیەکی بەردەوام بەکاربهێنرێت بۆ بەدەستهێنانی باشترین ئەنجام. کارکردنی ڕاستەوخۆی هەیە و ئەنجامەکانی بەخێرایی دەردەکەوێت. - کارلێکەکانی دەرمان: شایانی باسە کە ئەنالاپریل دەتوانێت لەگەڵ دەرمانەکانی تر drug interactions دروست بکات، بۆ نمونە diuretics ، NSAIDs ، و potassium supplements. پێویستە پزیشک لەبارەی کارلێکەکانی دەرمان ئاگاداربێت. تێکەڵکردنی لەگەڵ ماددەکانی تر بە شێوەیەکی جیدی دەتوانێت کاریگەری لەسەر دەرمانەکە هەبێت. - مەودای چارەسەری: مەودای چارەسەری therapeutic range ی ئەنالاپریل دەگۆڕێت بەپێی تەمەن، بارودۆخی تەندروستی و نەخۆشییەکە. پێویستە دۆزی دەرمان لەلایەن پزیشکەوە دیاری بکرێت. بەکارهێنانی بێ ڕێنمایی پزیشک دەتوانێت مەترسی دروست بکات. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: ئەنالاپریل ACE inhibitorێکی کارا و بەربڵاوە بۆ چارەسەرکردنی بەرزی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ، بەڵام هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە. مەترسییەکانی angioedema هەیە کە پێویستی بە سەرپەرشتی پزیشکی هەیە. - سوودەکانی: کەمکردنەوەی پەستانی خوێن، کەمکردنەوەی مەترسییەکانی cardiovascular events ، باشتربوونی quality of life بۆ نەخۆشان. بەکارهێنانی ئەم دەرمانە بۆ ماوەیەکی درێژ دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی مەترسییەکانی نەخۆشییەکانی دڵ. - گرنگی کلینیکی: گرنگی کلینیکی ئەنالاپریل لەوەدایە کە دەتوانێت مەترسییەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و گورچیلە کەم بکاتەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی درێژکردنەوەی ژیان و باشتربوونی تەندروستی. چاککردنی نەخۆش لە ڕێگای ئەم دەرمانەوە زۆر گرنگە. - پرۆفایلی سەلامەتی: پرۆفایلی سەلامەتی ئەنالاپریل بە گشتی باشە، بەڵام دەتوانێت هەندێک کاریگەری لاوەکی دروست بکات. بەپێی ڕێنمایی پزیشک بەکارهێنانی گرنگە تا مەترسی کەم بکرێتەوە. سەرپەرشتی پزیشکی بۆ بەکارهێنانی ئەم دەرمانە زۆر گرنگە.
ALIS, Prinivil, Zestril, Lisinopril-Mylan
lisinopril
لیسینۆپریل بۆ چارەسەری بەرزی پەستانی خوێن و سستبوونی دڵ بەکاردێت. هەروەها کاریگەرە لە باشترکردنی مانەوەی دوای جەڵتەی دڵ و لە بەڕێوەبردنی نەخۆشی شەکرەی گورچیلە.