چاوەڕوانی...
نوسراوە لە لایەن Mhammad SalmFebruary 2, 2026
زانیاری گشتی
سێلێنیۆم کانزایەکی کەمە (trace mineral) کە بۆ تەندروستی مرۆڤ زۆر گرنگە، واتە جەستە تەنها بڕێکی کەم لەم کانزایەی پێویستە بەڵام ڕۆڵی ژیانی هەیە. ئەم کانزایە بە شێوەیەکی سروشتی لە خاک و ئاو و هەندێک خۆراکدا بوونی هەیە. سێلێنیۆم بەشێکی سەرەکییە لە پێکهاتەی پرۆتینە تایبەتەکان کە پێیان دەوترێت سێلێنۆپرۆتینەکان (selenoproteins)، کە نزیکەی ٢٥ جۆریان لە جەستەی مرۆڤدا ناسراون. ئەم سێلێنۆپرۆتینانە ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە چەندین پڕۆسەی بایۆلۆجیدا، لەوانە پاراستنی خانەکان لە زیانی ئۆکسان، ڕێکخستنی فرمانی ڕژێنی دەرەقی (thyroid gland)، و بەهێزکردنی کۆئەندامی بەرگری.
یەکێک لە گرنگترین ڕۆڵەکانی سێلێنیۆم بریتییە لە کاری دژە ئۆکسان (antioxidant)ی بەهێز. سێلێنۆپرۆتینەکان، بەتایبەتی گلوتاسیۆن پەرۆکسیدەیزەکان (glutathione peroxidases)، یارمەتی جەستە دەدەن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڕادیکاڵە ئازادەکان (free radicals) کە گەردیلەی ناجێگیرن و دەتوانن زیان بە خانەکان بگەیەنن و ببنە هۆی نەخۆشی درێژخایەن و پیری. ئەم کاری دژە ئۆکسانە یارمەتی پاراستنی DNA و پرۆتین و چەورییەکان دەدات لە زیان. جگە لەوەش، سێلێنیۆم ڕۆڵێکی حەساسی هەیە لە میتابۆلیزمی هۆرمۆنەکانی ڕژێنی دەرەقیدا. ڕژێنی دەرەقی پێویستی بە سێلێنیۆمە بۆ گۆڕینی هۆرمۆنی تایرۆکسین (T4) بۆ فۆڕمە چالاکەکەی ترییۆدۆتایرۆنین (T3)، کە بۆ ڕێکخستنی میتابۆلیزم و گەشەی جەستە زۆر گرنگە.
لێکۆڵینەوە زانستییەکان لەسەر سێلێنیۆم لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستیان پێکردووە، کاتێک بۆ یەکەمجار وەک ژەهرێک بۆ ئاژەڵان ناسێنرا. بەڵام دواتر لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا دەرکەوت کە بە بڕێکی کەم پێویستە بۆ تەندروستی. لە ئێستادا، تێگەیشتنێکی قووڵترمان هەیە لەسەر میکانیزمەکانی کاری سێلێنیۆم لە ئاستی گەردیلەییدا و کاریگەرییەکانی لەسەر نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان، لەوانە نەخۆشییەکانی دڵ و شێرپەنجە و نەخۆشییەکانی کۆئەندامی بەرگری. زانایان بەردەوامن لە لێکۆڵینەوە بۆ تێگەیشتن لە هەموو لایەنەکانی ئەم کانزا گرنگە و چۆنیەتی بەکارهێنانی بۆ باشترکردنی تەندروستی مرۆڤ.
سوودە تەندروستیییەکانی
- کاری دژە ئۆکسانی بەهێز: سێلێنیۆم بەشێکە لە سێلێنۆپرۆتینەکان وەک گلوتاسیۆن پەرۆکسیدەیزەکان، کە خانەکان لە زیانی ڕادیکاڵە ئازادەکان دەپارێزن و مەترسی نەخۆشییە درێژخایەنەکان کەم دەکەنەوە.
- پشتیوانی تەندروستی ڕژێنی دەرەقی: ڕۆڵی سەرەکی هەیە لە گۆڕینی هۆرمۆنی تایرۆکسین (T4) بۆ ترییۆدۆتایرۆنین (T3)ی چالاک، کە بۆ ڕێکخستنی میتابۆلیزم و وزەی جەستە زۆر گرنگە.
- بەهێزکردنی کۆئەندامی بەرگری: سێلێنیۆم یارمەتی بەهێزکردنی وەڵامدانەوەی بەرگری جەستە دەدات دژی ڤایرۆس و بەکتریا، بەمەش مەترسی تووشبوون بە هەوکردن کەم دەکاتەوە.
- پشتیوانی تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان: بەهۆی کاری دژە ئۆکسانییەوە، سێلێنیۆم دەتوانێت یارمەتی کەمکردنەوەی هەوکردن و زیانی ئۆکسان بدات لە خوێنبەرەکاندا، کە فاکتەری مەترسیدارن بۆ نەخۆشییەکانی دڵ.
- پشتیوانی تەندروستی زاوزێ: سێلێنیۆم ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە دروستبوونی سپێرم و پاراستنی کوالێتی سپێرم لە پیاواندا، هەروەها بۆ تەندروستی زاوزێی ژنانیش پێویستە.
- کەمکردنەوەی مەترسی شێرپەنجە: هەندێک لێکۆڵینەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سێلێنیۆم دەتوانێت بەهۆی کاری دژە ئۆکسانی و دژە هەوکردنییەوە، مەترسی تووشبوون بە هەندێک جۆری شێرپەنجە کەم بکاتەوە.
- پاراستنی مێشک: کاری دژە ئۆکسانی سێلێنیۆم دەتوانێت یارمەتی پاراستنی خانەکانی مێشک بدات لە زیان، بەمەش دەکرێت ڕۆڵی هەبێت لە کەمکردنەوەی مەترسی نەخۆشییەکانی دەمار وەک ئەلزەهایمەر.
سەرچاوە سروشتییەکان
- سێلێنیۆم لە چەندین سەرچاوەی خۆراکی جیاوازدا دەدۆزرێتەوە، بەڵام بڕەکەی زۆر پشت بە بڕی سێلێنیۆم لە خاکدا دەبەستێت کە خۆراکەکەی تێدا گەشەی کردووە.
- گوێزی بەڕازیلی (Brazil nuts): یەکێک لە دەوڵەمەندترین سەرچاوەکانی سێلێنیۆمە. تەنها یەک یان دوو گوێزی بەڕازیلی دەتوانێت بڕی پێویستی ڕۆژانەی سێلێنیۆم دابین بکات. باشتر وایە بە کاڵی بخورێت بۆ پاراستنی ماددە خۆراکییەکانی.
- ماسی و خواردنە دەریاییەکان: سەلماح (salmon)، تونا (tuna)، سەردین (sardines)، و قڕژاڵ (crab) سەرچاوەی باشن. ماسی برژاو یان کوڵاو باشترە لە سوورکراوە بۆ پاراستنی سێلێنیۆم.
- گۆشت: گۆشتی مانگا، مریشک، و قەل (turkey) بڕێکی باشی سێلێنیۆمیان تێدایە. گۆشتی سوورکراوە یان برژاو بە شێوەیەکی مامناوەند باشترین ڕێگەیە.
- هێلکە: یەک هێلکە بڕێکی باشی سێلێنیۆم دابین دەکات. هێلکەی کوڵاو یان برژاو باشترین ڕێگەیە.
- دانەوێڵە تەواوەکان: نانی گەنم، برنجی قاوەیی، و جۆ (oats) بڕێکی کەمتر بەڵام گرنگی سێلێنیۆمیان تێدایە. کوڵاندنی دانەوێڵەکان یارمەتی پاراستنی سێلێنیۆم دەدات.
- قارچک: هەندێک جۆری قارچک، بەتایبەتی قارچکی پۆرتۆبێلۆ (portobello) و شیتاکی (shiitake)، سەرچاوەی باشن.
- پەنیر و بەرهەمەکانی شیر: هەندێک جۆری پەنیر و شیر بڕێکی کەم سێلێنیۆمیان تێدایە.
- فاکتەرەکانی هەڵمژین: هەڵمژینی سێلێنیۆم لە خۆراکدا بە گشتی باشە، بەڵام بوونی ڤیتامین C و E دەتوانێت یارمەتی هەڵمژینی باشتر بدات. هەروەها، بوونی فایتەیتەکان (phytates) لە دانەوێڵە و پاقلەمەکاندا دەتوانێت تا ڕادەیەک هەڵمژینی کەم بکاتەوە.
نیشانەکانی کەمبوونەوە
- کەمی سێلێنیۆم حاڵەتێکی دەگمەنە لەو ناوچانەی کە خاکەکەیان دەوڵەمەندە بە سێلێنیۆم، بەڵام لە هەندێک ناوچەی جیهان کە خاکەکەیان هەژارە بەم کانزایە (وەک هەندێک ناوچەی چین و ئەفریقا)، کەمییەکەی دەتوانێت کێشەی تەندروستی گەورە دروست بکات. نیشانەکانی کەمی سێلێنیۆم دەتوانن جیاواز بن و بریتین لە لاوازی ماسولکەکان، ماندوێتی، و تێکچوونی فرمانی ڕژێنی دەرەقی. یەکێک لە ناسراوترین نەخۆشییەکانی پەیوەست بە کەمی سێلێنیۆم بریتییە لە نەخۆشی کێشان (Keshan disease)، کە نەخۆشییەکی دڵە و کاردەکاتە سەر ماسولکەکانی دڵ و دەبێتە هۆی گەورەبوونی دڵ و تێکچوونی فرمانی. هەروەها، کەمی سێلێنیۆم دەتوانێت کۆئەندامی بەرگری لاواز بکات، بەمەش کەسەکە زیاتر تووشی هەوکردن و نەخۆشی دەبێت.
- ئەو کەسانەی زیاتر لە مەترسیدان بۆ کەمی سێلێنیۆم بریتین لەوانەی کە لە ناوچە هەژارەکان بە سێلێنیۆم دەژین، ئەو کەسانەی کە کێشەی هەڵمژینی خۆراکیان هەیە (وەک نەخۆشی کرۆن یان سێلیاک)، ئەوانەی کە دیالیز دەکەن، و هەندێک کەس کە خۆراکی دەستکردی درێژخایەن وەردەگرن. بۆ دەستنیشانکردنی کەمی سێلێنیۆم، پشکنینی خوێن بۆ پێوانەکردنی ئاستی سێلێنیۆم لە پلازمادا یان لە خڕۆکە سوورەکاندا ئەنجام دەدرێت. ئاستی سێلێنیۆم لە خوێندا دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ بڕی سێلێنیۆمی جەستە. کەمی درێژخایەنی سێلێنیۆم دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی فرمانی ڕژێنی دەرەقی، زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە شێرپەنجە، و کێشەی زاوزێ. بە چارەسەرکردنی کەمی سێلێنیۆم لە ڕێگەی خواردنی خۆراکی دەوڵەمەند بە سێلێنیۆم یان وەرگرتنی تەواوکەری خۆراکی، نیشانەکان دەتوانن لە ماوەی چەند هەفتەیەک یان چەند مانگێکدا باشتر ببن، بەڵام باشبوونەوەی تەواوی فرمانی دڵ یان ڕژێنی دەرەقی لەوانەیە کاتی زیاتری بوێت.
بڕی پێویست و شێوازی بەکارهێنان
- بڕی پێویستی ڕۆژانەی سێلێنیۆم (RDA) بۆ زۆربەی گەورەساڵان ٥٥ مایکرۆگرامە لە ڕۆژێکدا. بۆ ژنانی دووگیان، بڕەکە دەبێتە ٦٠ مایکرۆگرام، و بۆ ژنانی شیردەر ٧٠ مایکرۆگرامە لە ڕۆژێکدا. بۆ منداڵان، بڕەکە بەپێی تەمەن دەگۆڕێت: بۆ منداڵانی ١-٣ ساڵ ٢٠ مایکرۆگرام، ٤-٨ ساڵ ٣٠ مایکرۆگرام، و ٩-١٣ ساڵ ٤٠ مایکرۆگرامە. ئەم بڕانە بە گشتی لە ڕێگەی خۆراکەوە دابین دەکرێن ئەگەر کەسەکە خۆراکێکی هاوسەنگ بخوات و لە ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە سێلێنیۆمدا بژی.
- لە حاڵەتە تایبەتەکاندا، وەک کەمی سێلێنیۆم کە لە پشکنینی خوێندا پشتڕاست کراوەتەوە، پزیشک دەتوانێت بڕی زیاتر لە سێلێنیۆم وەک تەواوکەری خۆراکی دیاری بکات. بڕی چارەسەری دەتوانێت لە ٥٠ مایکرۆگرامەوە تا ٢٠٠ مایکرۆگرام لە ڕۆژێکدا بێت، بەڵام دەبێت بە سەرپەرشتی پزیشک بێت. زۆربەی تەواوکەرەکانی سێلێنیۆم لە فۆڕمی سێلێنۆمیسیۆنین (selenomethionine) یان سۆدیۆم سێلێنیت (sodium selenite) دێن. سێلێنۆمیسیۆنین بە گشتی باشتر هەڵدەمژرێت و لە جەستەدا دەمێنێتەوە.
- سنووری سەلامەتی سەرەوە (Upper Limit - UL) بۆ سێلێنیۆم لە گەورەساڵاندا ٤٠٠ مایکرۆگرامە لە ڕۆژێکدا. خواردنی بڕی زیاتر لەم سنوورە دەتوانێت ببێتە هۆی ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم (selenosis). باشترین کات بۆ وەرگرتنی تەواوکەری سێلێنیۆم لەگەڵ ژەمێکی خواردنە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکان لەسەر گەدە و باشترکردنی هەڵمژین. بۆ ژنانی دووگیان و شیردەر، وەرگرتنی سێلێنیۆم لە بڕی پێویستی ڕۆژانە زیاتر دەبێت بە ڕاوێژی پزیشک بێت، چونکە بڕی زۆر دەتوانێت زیانبەخش بێت. هەروەها، بۆ ئەو کەسانەی نەخۆشی درێژخایەنیان هەیە، وەک نەخۆشییەکانی ڕژێنی دەرەقی یان شێرپەنجە، دەبێت وەرگرتنی سێلێنیۆم بە سەرپەرشتی پزیشک بێت.
کاریگەرییە لاوەکییەکان
- سێلێنیۆم بە گشتی سەلامەتە کاتێک بە بڕی پێویستی ڕۆژانە (RDA) یان بڕێکی کەمتر لە سنووری سەلامەتی سەرەوە (UL) وەردەگیرێت. بەڵام، وەرگرتنی بڕی زۆر لە سێلێنیۆم، بەتایبەتی زیاتر لە ٤٠٠ مایکرۆگرام لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەیەکی درێژ، دەتوانێت ببێتە هۆی ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم (selenosis). نیشانەکانی ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم بریتین لە:
- بۆنی سیر لە هەناسەدا یان لە پێستدا.
- هەڵوەرینی قژ.
- شکانەوە و لاوازبوونی نینۆکەکان.
- تێکچوونی گەدە و ڕشانەوە.
- ماندوێتی و بێهێزی.
- تێکچوونی دەمارەکان، وەک سڕبوون یان مێرولەکردنی دەست و قاچەکان.
- تێکچوونی ددانەکان.
- لە حاڵەتە زۆر قورسەکاندا، ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی دڵ، تێکچوونی گورچیلە، و تەنانەت مردن.
- ئەو کەسانەی زیاتر هەستیارن بە کاریگەرییە لاوەکییەکان بریتین لەوانەی کە کێشەی گورچیلەیان هەیە، چونکە گورچیلەکان ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە دەردانی سێلێنیۆمی زیادە لە جەستەدا. هەروەها، ئەو کەسانەی کە لە بنەڕەتدا ئاستی سێلێنیۆمیان بەرزە لە جەستەیاندا، زیاتر لە مەترسیدان بۆ ژەهراویبوون. ئەگەر نیشانەکانی ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم دەرکەوتن، پێویستە دەستبەجێ واز لە وەرگرتنی تەواوکەرەکە بهێنرێت و سەردانی پزیشک بکرێت. هیچ دژە دەرمانێکی تایبەت نییە بۆ ژەهراویبوون بە سێلێنیۆم، بەڵکو چارەسەرەکە بریتییە لە وەستاندنی وەرگرتنی سێلێنیۆم و چارەسەرکردنی نیشانەکان.
ئاگادارییە مەترسیدارەکان
- دووگیانی و شیردان: ژنانی دووگیان و شیردەر دەبێت تەنها بە بڕی پێویستی ڕۆژانە سێلێنیۆم وەربگرن، وەرگرتنی بڕی زیاتر دەبێت بە ڕاوێژی پزیشک بێت چونکە بڕی زۆر دەتوانێت زیانبەخش بێت.
- نەخۆشییەکانی ڕژێنی دەرەقی: ئەو کەسانەی نەخۆشی ڕژێنی دەرەقیان هەیە، بەتایبەتی هایپۆتایرۆیدیزم (hypothyroidism)، پێویستە پێش وەرگرتنی تەواوکەری سێلێنیۆم ڕاوێژ بە پزیشک بکەن، چونکە دەتوانێت کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی ڕژێنی دەرەقیدا بکات.
- نەخۆشییەکانی پێست: وەرگرتنی بڕی زۆر لە سێلێنیۆم دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی پێست، وەک هەڵوەرینی قژ و شکانەوەی نینۆکەکان.
- نەشتەرگەری: سێلێنیۆم لەوانەیە کاریگەری لەسەر خوێنبەربوون هەبێت، بۆیە پێویستە لانیکەم دوو هەفتە پێش نەشتەرگەری واز لە وەرگرتنی بهێنرێت.
- منداڵان و بەساڵاچووان: بڕی پێویستی سێلێنیۆم بۆ منداڵان کەمترە و پێویستە بە وریاییەوە بدرێت. بەساڵاچووان لەوانەیە هەستیارتر بن بە کاریگەرییە لاوەکییەکان.
- نیشانەکانی ژەهراویبوون: ئەگەر نیشانەکانی وەک بۆنی سیر لە هەناسەدا، هەڵوەرینی قژ، شکانەوەی نینۆکەکان، یان تێکچوونی گەدە دەرکەوتن، دەستبەجێ واز لە وەرگرتنی سێلێنیۆم بهێنە و سەردانی پزیشک بکە.
کارلێک لەگەڵ دەرمان و تەواوکەرەکان
- سێلێنیۆم دەتوانێت کارلێک لەگەڵ هەندێک دەرمان، ماددەی خۆراکی، و حاڵەتی تەندروستیدا بکات:
- کارلێک لەگەڵ دەرمانەکان:
- دەرمانەکانی کیمیادەرمانی (Chemotherapy drugs): هەندێک لێکۆڵینەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سێلێنیۆم دەتوانێت کاریگەری هەندێک دەرمانی کیمیادەرمانی کەم بکاتەوە، بەڵام لێکۆڵینەوەی زیاتر پێویستە. پێویستە نەخۆشانی شێرپەنجە پێش وەرگرتنی سێلێنیۆم ڕاوێژ بە پزیشکی خۆیان بکەن.
- ستاتینەکان (Statins): هەندێک لێکۆڵینەوە دەریانخستووە کە وەرگرتنی دژە ئۆکسانەکان وەک سێلێنیۆم لەگەڵ ستاتینەکان (دەرمانەکانی کەمکردنەوەی کۆلیستڕۆڵ) دەتوانێت کاریگەری ستاتینەکان لەسەر بەرزکردنەوەی کۆلیستڕۆڵی باش (HDL) کەم بکاتەوە.
- دەرمانەکانی دژە خوێنبەربوون (Anticoagulants/Antiplatelets): بەهۆی کاریگەری سێلێنیۆم لەسەر کرداری خوێن، لەوانەیە مەترسی خوێنبەربوون زیاد بکات کاتێک لەگەڵ دەرمانەکانی وەک وارفارین (warfarin) یان ئەسپرین (aspirin) وەردەگیرێت.
- کارلێک لەگەڵ ماددە خۆراکییەکان:
- ڤیتامین E و C: وەرگرتنی سێلێنیۆم لەگەڵ ڤیتامین E و C دەتوانێت کاری دژە ئۆکسانی بەهێزتر بکات.
- کانزا قورسەکان: سێلێنیۆم دەتوانێت یارمەتی کەمکردنەوەی ژەهراویبوونی کانزا قورسەکان وەک جیوە (mercury) و کادمیۆم (cadmium) بدات لە جەستەدا.
- کارلێک لەگەڵ خۆراک:
- خۆراکە دەوڵەمەندەکان بە گۆگرد (Sulfur-rich foods): هەندێک لێکۆڵینەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە خۆراکە دەوڵەمەندەکان بە گۆگرد وەک سیر و پیاز لەوانەیە هەڵمژینی سێلێنیۆم کەم بکەنەوە، بەڵام ئەمە بە تەواوی پشتڕاست نەکراوەتەوە.
- حاڵەتە پزیشکییەکان:
- نەخۆشییەکانی ڕژێنی دەرەقی: ئەو کەسانەی نەخۆشی ڕژێنی دەرەقیان هەیە، بەتایبەتی هاشیمۆتۆ (Hashimoto's thyroiditis)، لەوانەیە سوود لە سێلێنیۆم وەربگرن، بەڵام دەبێت بە سەرپەرشتی پزیشک بێت.
- کێشەکانی گورچیلە: ئەو کەسانەی کێشەی گورچیلەیان هەیە لەوانەیە نەتوانن سێلێنیۆمی زیادە بە باشی دەربکەن، بەمەش مەترسی ژەهراویبوون زیاد دەکات.
- کحول و شێوازی ژیان:
- کحول: خواردنەوەی کحول بە شێوەیەکی زۆر دەتوانێت کاریگەری لەسەر هەڵمژین و میتابۆلیزمی سێلێنیۆم هەبێت.
هەڵگرتن و پاراستن
سێلێنیۆم وەک تەواوکەری خۆراکی دەبێت لە شوێنێکی سارد و وشک و تاریکدا هەڵبگیرێت، دوور لە تیشکی ڕاستەوخۆی خۆر و شێ. * پلەی گەرمی گونجاو: باشتر وایە لە پلەی گەرمی ژووردا (لە نێوان ١٥ بۆ ٣٠ پلەی سەدی) هەڵبگیرێت. * پاراستن لە ڕووناکی: دەبێت لە دەفرێکی ڕەنگ تۆخ یان لە سندووقێکدا هەڵبگیرێت بۆ پاراستنی لە ڕووناکی، چونکە ڕووناکی دەتوانێت کاریگەری لەسەر سەقامگیری ماددەکە هەبێت. * دەفری گونجاو: دەبێت لە دەفرە ڕەسەنەکەی خۆیدا بمێنێتەوە کە بە باشی داپۆشراوە بۆ پاراستنی لە شێ و هەوا. * ماوەی بەسەرچوون: هەمیشە سەیری بەرواری بەسەرچوون (expiration date) بکە لەسەر پاکەتەکە. دوای بەسەرچوون، کاریگەرییەکەی کەم دەبێتەوە. * نیشانەکانی تێکچوون: ئەگەر ڕەنگ یان بۆنی گۆڕا، یان گرتووبووی، ئەوا تێکچووە و نابێت بەکاربهێنرێت.
سەرچاوەکان
سەرچاوەکان
سەرچاوە و بەڵگە پزیشکییە باوەڕپێکراوەکان
01
Rayman, Margaret P., The importance of selenium to human health, The Lancet, 2000View Source
02
National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements, Selenium Fact Sheet for Health Professionals, NIH, 2021View Source
03
Schomburg, Lutz, Selenium, selenoproteins and the thyroid gland: interactions in health and disease, Nature Reviews Endocrinology, 2011View Source
04
Kieliszek, Marek, Selenium—A Critical but Overlooked Micronutrient in Cancer, Molecules, 2019View Source
05
Arthur, John R., The glutathione peroxidases, Cellular and Molecular Life Sciences, 2000View Source
06
Huang, Z., Rose, A. H., & Hoffmann, P. R., The role of selenium in inflammation and immunity: from molecular mechanisms to therapeutic opportunities, Antioxidants & Redox Signaling, 2012View Source
07
Food and Nutrition Board, Institute of Medicine, Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids, National Academies Press, 2000View Source
08
Mehdi, Y. et al., Selenium in the Environment, Metabolism and Health, Molecules, 2013View Source
09
Shils, Maurice E. et al., Modern Nutrition in Health and Disease, Lippincott Williams & Wilkins, 2006, (No direct URL for specific chapter, but a widely recognized textbook)
10
World Health Organization, Trace elements in human nutrition and health, WHO, 1996View Source
پشکنراو و باوەڕپێکراو
کورد میدیک پابەندە بە بەکارهێنانی سەرچاوە زانستییە باوەڕپێکراوەکان. ئەم بابەتە پێداچوونەوەی بۆ کراوە و سەرچاوەکانی لە گۆڤارە پزیشکییە جیهانییەکانەوە وەرگیراون.
0
یارمەتیمان بدە بۆ باشترکردنی ناوەڕۆکەکانمان
