گەشتکردن لە کاتی دووگیانیدا: ڕێنماییەکی گشتگیر و دڵسۆزانە بۆ دایکان و خێزانەکانیان

پێشەکی پیرۆزبایی گەرمی خۆمان ئاڕاستەی ئێوەی دایکی ئازیز دەکەین بۆ ئەم قۆناغە پڕ خۆشی و چاوەڕوانییە. دووگیانی قۆناغێکی نایابە لە ژیانی ژناندا، و زۆرێک لە دایکان لەم ماوەیەدا دەیانەوێت گەشت بکەن، جا بۆ پشوو بێت یان سەردانی خێزان. زۆرجار پرسیاری زۆر لەبارەی سەلامەتی گەشتکردن لە کاتی دووگیانیدا دروست دەبێت. گرنگە بزانن کە بە پلاندانانی گونجاو و ڕاوێژکردن بە پزیشک، گەشتکردن لە کاتی دووگیانیدا دەتوانێت سەلامەت و چێژبەخش بێت. ئەم ڕێنماییە بۆ ئەوەیە یارمەتیتان بدات بڕیاری ئاگادارانە بدەن و گەشتێکی ئاسوودە و سەلامەتتان هەبێت. بۆچی ئەمە گرنگە؟ دووگیانی گۆڕانکاریی فیزیۆلۆژی (physiological changes) لە جەستەدا دروست دەکات کە دەتوانن کاریگەری لەسەر گەشتکردن هەبێت. بۆ نموونە، قەبارەی خوێن زیاد دەکات (increased blood volume)، هەستیاری بۆ خەستبوونەوەی خوێن لە قووڵایی دەمارەکان (DVT - Deep Vein Thrombosis) زیاتر دەبێت، ماندوویی (fatigue) و دڵتێکچوون (nausea) باون. ئەم گۆڕانکارییانە دەتوانن لە کاتی گەشتکردندا زیاتر هەست پێ بکرێن یان مەترسییەکانیان زیاد بکەن. گرنگە پێش گەشتکردن، پزیشکەکەتان هەڵسەنگاندنی تەواوتان بۆ بکات بۆ ئەوەی دڵنیا ببنەوە کە هیچ مەترسییەکی تایبەت بە دووگیانییەکەتان نییە، وەک مەترسیی زگماکی پێشوەختە (preterm labor) یان کێشەکانی دیکە. نیشانەکان و گۆڕانکارییەکان لە کاتی گەشتکردندا لە کاتی دووگیانیدا و بەتایبەت لە کاتی گەشتکردندا، هەندێک نیشانە و گۆڕانکاری لەوانەیە زیاتر هەست پێ بکرێن: * ماندوویی (Fatigue) و دڵتێکچوون (Nausea): ئەم نیشانانە دەتوانن بەهۆی گەشتەوە زیاتر ببن، بەتایبەت گەشتە درێژەکان یان گۆڕانی کات (jet lag). * ئاوسان (Swelling): قاچ و پێیەکان لەوانەیە زیاتر بئاوسێن بەهۆی دانیشتنی درێژخایەن و گۆڕانکارییەکانی سوڕی خوێن لە کاتی دووگیانیدا. * زیادبوونی میزکردن (Increased urination): بەهۆی فشاری منداڵدان لەسەر میزڵدان و زیادبوونی قەبارەی خوێن، لەوانەیە پێویستت بە میزکردنی زیاتر هەبێت. * وشکبوونەوە (Dehydration): بەتایبەت لە گەشتی ئاسمانی یان لە کەشوهەوای گەرمدا، مەترسیی وشکبوونەوە زیاد دەکات. * ناڕەحەتی (Discomfort): هەندێک جار بەهۆی دانیشتنی درێژ و نەبوونی شوێنی گونجاو، هەست بە ناڕەحەتی دەکەیت. بەگشتی، سێیەکی دووەمی دووگیانی (second trimester - هەفتەکانی 14-28) سەلامەتترین کاتە بۆ گەشتکردن، چونکە نیشانەکانی سەرەتای دووگیانی (وەک دڵتێکچوون) کەم دەبنەوە و مەترسیی لەبارچوون (miscarriage) و زگماکی پێشوەختە کەمترە. ڕێنماییە پراکتیکییەکان بۆ گەشتکردن 1. ڕاوێژ بە پزیشکەکەت بکە (Consult your doctor): پێش ئەوەی هیچ گەشتێک پلان دابنێیت، قسە لەگەڵ پزیشکی تایبەت بە خۆت بکە. پزیشکەکەت دەتوانێت بڕیار بدات کە ئایا گەشتکردن بۆ تۆ و کۆرپەلەکەت سەلامەتە یان نا، بە پشتبەستن بە باری تەندروستیت و مێژووی دووگیانیت. داوای نامەی گونجانی گەشتکردن (fit-to-fly/travel letter) بکە، بەتایبەت ئەگەر گەشتی ئاسمانیت هەیە. 2. کاتی گەشتکردن (Timing of travel): وەک ئاماژەمان پێدا، سێیەکی دووەمی دووگیانی (هەفتەکانی 14 بۆ 28) بە گشتی باشترین کاتە بۆ گەشتکردن. هەوڵ بدە لە سێیەکی یەکەم (first trimester) و سێیەکی سێیەم (third trimester) گەشتی درێژخایەن نەکەیت، مەگەر زۆر پێویست بێت و پزیشک ڕێگەی پێ بدات. 3. هەڵبژاردنی شوێنی گەشت (Destination choice): * دوور بکەوەرەوە لەو شوێنانەی کە مەترسیی نەخۆشییە گوازراوەکان (infectious diseases) وەک زیکا (Zika) یان مەلاریا (Malaria) یان تای زەرد (Yellow Fever) تێیدا بڵاوە. * دڵنیا بە لە بوونی خزمەتگوزارییە تەندروستییە گونجاوەکان (adequate medical facilities) لە شوێنی مەبەست. * شوێنێک هەڵمەبژێرە کە بەرزی زۆری (extreme altitudes) هەبێت یان پلەی گەرمیی زۆر بەرز بێت. 4. شێدارکردنەوەی جەستە (Hydration): لە ماوەی گەشتەکەدا بڕێکی زۆر ئاو (water) بخۆرەوە. دوور بکەوەرەوە لە خواردنەوە کافایندارەکان (caffeinated drinks) و شەکرەکان، چونکە دەتوانن وشکبوونەوە زیاد بکەن. 5. جووڵەی بەردەوام (Regular movement): بۆ ڕێگریکردن لە خەستبوونی خوێن لە قووڵایی دەمارەکان (DVT)، هەوڵ بدە هەموو 1-2 کاتژمێرێک هەستیت و بڕۆیت و ڕاکێشان (stretching) بۆ قاچەکانت بکەیت. ئەگەر پزیشکەکەت ئامۆژگاری کرد، گۆرەویی فشاری (compression stockings) بەکار بهێنە. 6. پشتی سەلامەتی (Seatbelts): هەمیشە پشتی سەلامەتی ببەستە. پشتی خوارەوە (lap belt) لە ژێر سکتەوە ببەستە (نەک لەسەر سک) و پشتی شان (shoulder belt) لە نێوان سنگیەوە تێپەڕێنە. 7. جلوبەرگ (Clothing): جلوبەرگی فراوان و ئاسوودە (loose, comfortable clothes) بپۆشە کە هەوا تێیدا بڕوات و پێڵاوی ئاسوودە لەپێ بکە. 8. سەلامەتی خۆراک (Food safety): لە شوێنی گەشتەکەدا زۆر ئاگاداری ئەو خۆراک و ئاوە بە کە دەیخۆیتەوە. ئاوی قوتوو (bottled water) بخۆرەوە و دوور بکەوەرەوە لە خۆراکی خاو (raw food) یان ئەو خۆراکانەی کە گومانیان لێ دەکرێت. 9. دەرمان و بەڵگەنامەکان (Medications and documents): * هەموو تۆمارەکانی پێش منداڵبوون (prenatal records) و ناسنامەی خۆت لەگەڵ خۆت بهێنە. * هەر دەرمانێکی پێویست (necessary medications) کە بەکاری دەهێنیت، لەگەڵ خۆت بهێنە بە بڕی پێویست بۆ گەشتەکە و چەند ڕۆژێک زیاتر. * زانیاری بیمەی تەندروستی (health insurance details) و ژمارەی پەیوەندیی پزیشکەکەت لەگەڵ خۆت بهێنە. 10. جۆرەکانی گواستنەوە (Modes of transport): * گەشتی ئاسمانی (Air travel): زۆربەی هێڵە ئاسمانییەکان ڕێگە بە ژنانی دووگیان دەدەن تا هەفتەی 36 گەشت بکەن، بەڵام هێڵە ئاسمانییە جیاوازەکان سیاسەتی جیاوازیان هەیە. هەمیشە پێش گەشتەکە پۆلیسی هێڵی ئاسمانی (airline policy) بپشکنە. لە فڕۆکەدا زۆر ئاو بخۆرەوە و هەوڵ بدە هەموو کاتژمێرێک یان دوو کاتژمێرێک بجووڵێیت. * گەشتی ئۆتۆمبێل (Car travel): گەشتە درێژەکان پێویستیان بە وەستانی بەردەوام هەیە (هەموو 1-2 کاتژمێرێک) بۆ پشوودان و جووڵەکردن. پشتی سەلامەتی بە شێوەی دروست ببەستە. * گەشتی شەمەندەفەر/پاس (Train/Bus travel): ئەم جۆرە گەشتانە بە گشتی ئاسوودەترن لە ئۆتۆمبێل چونکە دەتوانیت زیاتر بجووڵێیت. هەمان ڕێنماییەکان جێبەجێ بکە. * گەشتی کەشتی/کروز (Boat/Cruise travel): ئەگەر تووشی دڵتێکچوونی گەشت (motion sickness) دەبیت، لەگەڵ پزیشکەکەت قسە بکە دەربارەی دەرمانی گونجاو. دڵنیا بە لە بوونی خزمەتگوزاری تەندروستی لەسەر کەشتییەکە. کەی پێویستە پەیوەندی بە پزیشک بکەیت؟ هەر کاتێک لە کاتی گەشتکردندا یان لە شوێنی گەشتەکەدا هەستت بە هەر یەکێک لەم نیشانانەی خوارەوە کرد، دەبێت دەستبەجێ پەیوەندی بە پزیشکەکەتەوە بکەیت یان سەردانی نزیکترین نەخۆشخانە بکەیت: * خوێن بەربوون لە زێ (Vaginal bleeding): هەر بڕێک خوێن بەربوون، تەنانەت ئەگەر کەمیش بێت. * ژانی توندی سک (Severe abdominal pain) یان گرژبوون (contractions): بەتایبەت ئەگەر بەردەوام بێت یان زۆر بێت. * ئاوسانی کتوپڕی دەست، دەموچاو یان پێیەکان (Sudden swelling of hands, face, or feet). * سەرئێشەی توندی بەردەوام (Persistent severe headache). * گۆڕانکاری لە بینین (Vision changes): وەک لێڵبوونی بینین یان بینینی خاڵ. * تا (Fever): بەتایبەت ئەگەر لەگەڵیدا نیشانەی دیکەی وەک لەرز و ئازاری جەستە هەبێت. * ڕشانەوەی بەردەوام (Persistent vomiting) یان سکچوونی توند (severe diarrhea). * هەر نیشانەیەکی زگماکی پێشوەختە (signs of preterm labor): وەک گرژبوونی ڕێک و پێک (regular contractions)، ئازاری پشتی خوارەوە (low back pain)، یان لێشاوی ئاوی لە زێ (watery discharge from the vagina). * کەمبوونەوەی جووڵەی کۆرپەلە (Reduced fetal movement): ئەگەر هەستت کرد جووڵەی کۆرپەلەکەت کەم بووەتەوە. * نیشانەکانی خەستبوونی خوێن لە قووڵایی دەمارەکان (DVT): وەک ژان، سووربوونەوە، یان ئاوسان لە یەک قاچ (pain, redness, or swelling in one leg). ئامۆژگاری کۆتایی دایکی ئازیز، گەشتکردن لە کاتی دووگیانیدا دەتوانێت ئەزموونێکی خۆش و پڕ یادگاری بێت، بە مەرجێک پلانێکی باشی بۆ دابنرێت و سەلامەتی تۆ و کۆرپەلەکەت لە پێشینەدا بێت. هەمیشە گوێ لە جەستەت بگرە و لە کاتی گومانکردندا، سڵ مەکە لە پەیوەندیکردن بە پزیشکەکەتەوە. هیوای گەشتێکی ئاسوودە و سەلامەتتان بۆ دەخوازین، و دووگیانییەکی تەندروست و پڕ لە خۆشی.