نەفەستەنگیی وەرزشی

نیشانە باوەکان

• نیشانە سەرەتاییەکان:
• کۆکەی وشک و بەردەوام، بەتایبەتی دوای وەستان لە وەرزش.
• هەناسەبڕکێ یان هەستکردن بە کورتیی هەناسە لە کاتی وەرزشدا یان چەند خولەکێک دوای وەرزش.
• خیزەی سنگ (Wheezing)، کە دەنگێکی فیکەیی یان سیقەسیقە لە کاتی هەناسەداندا.
• هەستکردن بە توندی، پەستان یان ئازار لە ناوچەی سنگدا.
• ماندوێتی نائاسایی یان کەمبوونەوەی توانای وەرزشکردن بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو.
• نیشانە پێشکەوتووەکان:
• هەناسەتەنگی زۆر توند کە وا دەکات قسەکردن یان تەواوکردنی ڕستەیەک قورس بێت.
• کۆکەی توند کە ناوەستێت و لەوانەیە ببێتە هۆی ڕشانەوە.
• شینبوونەوەی لێوەکان، زمان یان نینۆکەکان (Cyanosis)، کە نیشانەی کەمیی ئۆکسجینە.
• گێژبوون، سەرئێشە یان هەستکردن بە نزیکبوونەوە لە بوورانەوە.
• نیشانەکان باشتر نابن یان خراپتر دەبن سەرەڕای بەکارهێنانی دەرمانی فریاکەوتنی (rescue inhaler).

• دەستنیشانکردنی نەفەستەنگی هەڵتەکانەوە بە پلەی یەکەم پشت بە مێژووی نەخۆش و پشکنینی جەستەیی دەبەستێت، کە دواتر بە پشکنینی تایبەتی کارکردی سییەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. پزیشک پرسیار لەبارەی جۆر و کاتی دەرکەوتنی نیشانەکان دەکات، بۆ نموونە ئایا کۆکە، خیزەی سنگ، یان هەناسەبڕکێ لە کاتی وەرزشدا یان دوای وەرزش ڕوودەدات. هەروەها پرسیار لەبارەی هۆکارە وروژێنەرەکان وەک هەوای سارد و مێژووی کەسی و خێزانی لەبارەی ڕەبۆ و هەستیارییەوە دەکات. لە کاتی پشکنینی جەستەییدا، لەوانەیە پزیشک گوێی لە خیزەی سنگ بێت لە کاتی هەناسەداندا، بەڵام زۆرجار لە کاتی پشووداندا سییەکان پاکن و هیچ دەنگێکی نائاساییان نییە.
• پشکنینی سەرەکی بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە بریتییە لە "پشکنینی سپایرۆمیتری" (Spirometry) لەگەڵ "تاقیکردنەوەی وروژاندنی وەرزشی" (Exercise Challenge Test). سەرەتا، پشکنینی سپایرۆمیتری بنەڕەتی بۆ نەخۆشەکە دەکرێت بۆ پێوانەکردنی قەبارەی هەوا لە سییەکاندا و خێرایی دەرچوونی، بەتایبەتی (FEV1 - قەبارەی هەوای دەرچوو لە چرکەی یەکەمدا). دواتر، داوا لە نەخۆشەکە دەکرێت کە بۆ ماوەی ٦-٨ خولەک وەرزشێکی چڕ ئەنجام بدات (بۆ نموونە لەسەر ئامێری ڕاکردن). پاشان پشکنینی سپایرۆمیتری لە چەند کاتێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە ٥، ١٠، ١٥، و ٣٠ خولەک دوای وەرزش) دووبارە دەکرێتەوە. ئەگەر ڕێژەی FEV1 بە بڕی ١٠٪ بۆ ١٥٪ یان زیاتر دابەزی بە بەراورد بە پێوانە بنەڕەتییەکە، ئەوا دەستنیشانکردنەکە پشتڕاست دەکرێتەوە.
• لە هەندێک حاڵەتدا، ئەگەر ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی وەرزشی قورس بێت، لەوانەیە پزیشک پەنا بۆ تاقیکردنەوەی وروژاندنی بەدیل ببات، وەک تاقیکردنەوەی مێتاکۆلین (methacholine challenge) یان هەڵمژینی مانیتۆڵ، کە هەستیاریی بۆریچکەکانی هەوا دەپێون. هەروەها گرنگە پزیشک هۆکارەکانی تری هەناسەبڕکێی پەیوەست بە وەرزش بسڕێتەوە، وەک کێشەکانی دڵ یان تێکچوونی کارکردی ژێیەکانی دەنگ (vocal cord dysfunction).