ڕەقبوونی خوێنبەرەکان

نیشانە باوەکان

• نیشانە سەرەتاییەکان:
• زۆرجار هیچ نیشانەیەکی نییە لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا.
• هەندێک کەس هەست بە ماندوێتی و کەمبوونەوەی وزە دەکەن.
• هەندێک جار هەناسە توندی کەم لەکاتی چالاکیدا ڕوودەدات.
• ئازاری سنگ (ئەنجینا) لەکاتی هەوڵداندا ڕەنگە نیشانەیەک بێت، بەڵام زۆر باو نییە لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا.
• لە هەندێک حاڵەتدا، سەرگێژخواردن ڕوودەدات.
• نیشانە پێشکەوتووەکان:
• ئازاری سنگ (ئەنجینا): ئازار، فشار، یان نائارامی لە سنگدا کە لەوانەیە بۆ شانەکان، بازووەکان، مل، یان فەک بڵاوببێتەوە. ئەمە زۆرجار لەکاتی چالاکیدا ڕوودەدات و بە پشوودان نامێنێت.
• هەناسە توندی زۆر: هەناسە توندی زۆر لەکاتی چالاکی کەم یان تەنانەت لەکاتی پشوودانیشدا.
• سەرئێشە و سەرگێژخواردن: بەهۆی کەمبوونەوەی خوێن بۆ مێشک.
• سڕبوون یان لاوازی لە بازوو یان قاچەکاندا: ئەگەر ڕەقبوونەوەی شریانەکان کاریگەری لەسەر شریانەکانی مێشک هەبێت.
• ئازاری قاچ لەکاتی ڕۆیشتندا (Claudication): ئازار لە ماسولکەکانی قاچدا کە لەکاتی ڕۆیشتندا خراپتر دەبێت و بە پشوودان نامێنێت.
• هەڵئاوسانی قاچەکان و پێیەکان: بەهۆی کێشە لە سووڕی خوێندا.
• برینی درەنگ چاکبووەوە لەسەر قاچەکان و پێیەکان: بەهۆی کەمبوونەوەی خوێن بۆ ئەو ناوچانە.
• جەڵتەی دڵ (Myocardial Infarction): ئەگەر پلاکێک لە شریانێکی دڵدا بتەقێت و ببێتە هۆی گیرانی خوێن.
• جەڵتەی مێشک (Stroke): ئەگەر پلاکێک لە شریانێکی مێشکدا بتەقێت و ببێتە هۆی گیرانی خوێن.
• نەخۆشی گورچیلە: ئەگەر ڕەقبوونەوەی شریانەکان کاریگەری لەسەر شریانەکانی گورچیلە هەبێت.

• دەستنیشانکردنی ڕەقبوونەوەی شریانەکان چەندین هەنگاو لەخۆدەگرێت، لەوانە پشکنینی جەستەیی، پشکنینی تاقیگەیی، وێنەگرتن و پشکنینی تایبەت. پزیشک سەرەتا مێژووی تەندروستی نەخۆشەکە وەردەگرێت و پرسیار لەبارەی نیشانەکان و فاکتەرەکانی مەترسی دەکات. پاشان پشکنینی جەستەیی ئەنجام دەدات، لەوانە گوێگرتن لە دڵ و سییەکان، پشکنینی پەستانی خوێن و پشکنینی دەمارەکان بۆ دۆزینەوەی هەر نائاساییەک.
• پشکنینی تاقیگەیی یارمەتیدەرە بۆ دەستنیشانکردنی ڕەقبوونەوەی شریانەکان. پشکنینی خوێن دەتوانێت ڕێژەی کۆلیسترۆڵ (کۆلیسترۆڵی گشتی، کۆلیسترۆڵی خراپ (LDL)، کۆلیسترۆڵی باش (HDL) و ترایگلیسێرایدەکان) و ڕێژەی شەکر لە خوێندا دیاری بکات. هەروەها، پشکنینی پڕۆتینی سی-کاربۆن (C-reactive protein - CRP) دەتوانێت هەوکردن لە لەشدا دیاری بکات، کە دەتوانێت ڕۆڵێکی هەبێت لە پەرەسەندنی ڕەقبوونەوەی شریانەکان.
• وێنەگرتن یارمەتیدەرە بۆ بینینی شریانەکان و دیاریکردنی بوونی پلاک. ئەنجیۆگرافی (angiography) ڕێگەیەکی وێنەگرتنە کە بۆیەیەک دەخرێتە ناو خوێنەوە بۆ ئەوەی شریانەکان بە ڕوونی لەسەر تیشکی ئێکس (X-ray) دەربکەون. سۆناری دەمارەکان (vascular ultrasound) دەتوانێت ڕێژەی خوێن لە شریانەکاندا بپێوێت و بوونی پلاک دیاری بکات. سکانی سی تی (CT scan) دەتوانێت وێنەی وردی شریانەکان دروست بکات و بوونی کالسیۆم لە پلاکەکاندا دیاری بکات. هەروەها، MRI (Magnetic Resonance Imaging) دەتوانێت وێنەی وردی شریانەکان دروست بکات و بوونی پلاک دیاری بکات.
• پشکنینی تایبەت وەک پشکنینی سترێسی دڵ (cardiac stress test) دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا ڕەقبوونەوەی شریانەکان بووەتە هۆی کەمبوونەوەی خوێن بۆ دڵ. لەم پشکنینەدا، نەخۆشەکە وەرزش دەکات لەسەر ڕاکەڕێ یان پاسکیل، لەکاتێکدا چاودێری کارەبایی دڵی دەکرێت. ئەگەر نیشانەکانی کەمبوونەوەی خوێن بۆ دڵ دەربکەون، ئەوا ڕەنگە پێویست بە پشکنینی زیاتر بکات.