چاوەڕوانی...
زیادبوونی هۆرمۆنی شیر (پرۆلاکتینۆما)
Prolactinoma
نوسراوە لە لایەن Mhammad Salm — October 14, 2025
پرۆلاکتینۆما جۆرێکە لە شێرپەنجەی بەشی پێشەوەی هیپۆفیز، کە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی پرۆلاکتین لە خوێندا. پرۆلاکتین هۆرمۆنێکە کە بەرپرسیارە لە بەرهەمهێنانی شیر لە مێینەکان. ئەم نەخۆشییە زۆرتر لە مێینەکاندا دەبینرێت، بەڵام لە نێرینەکانیشدا ڕوودەدات. پرۆلاکتینۆما زۆرتر جۆرێکی خۆشەویستی شێرپەنجەیە و بە هێواشی گەشە دەکات. ئەم نەخۆشییە دەبێتە هۆی کێشە لە سیستەمی هۆرمۆنییەکان و کاریان دەخاتە ژێر کاریگەری. پرۆلاکتینۆما لە هەر تەمەنێکدا ڕوودەدات، بەڵام زۆرتر لە تەمەنی ٢٠ بۆ ٥٠ ساڵیدا دەبینرێت. ئەم نەخۆشییە لە مێینەکاندا دەبێتە هۆی کێشە لە سووڕی مانگانە و نەزۆکی، لە کاتێکدا لە نێرینەکاندا دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی و کێشە لە کارکردنی ئەندامە سێکسییەکان. ئەم نەخۆشییە گرنگە چونکە دەبێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک نەزۆکی، کێشە لە کارکردنی هۆرمۆنەکان، و لە هەندێک حاڵەتدا دەبێتە هۆی فشاری لەسەر دەمارەکانی دەوروبەری هیپۆفیز. بەڵام بە چارەسەری گونجاو، زۆربەی نەخۆشەکان دەتوانن ژیانی ئاساییان بەسەر ببەن.
پۆلنەخۆشییەکانی ڕژێنەکان (Endocrine)
پوختە
پرۆلاکتینۆما جۆرێکە لە شێرپەنجەی بەشی پێشەوەی هیپۆفیز، کە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی پرۆلاکتین لە خوێندا. پرۆلاکتین هۆرمۆنێکە کە بەرپرسیارە لە بەرهەمهێنانی شیر لە مێینەکان. ئەم نەخۆشییە زۆرتر لە مێینەکاندا دەبینرێت، بەڵام لە نێرینەکانیشدا ڕوودەدات. پرۆلاکتینۆما زۆرتر جۆرێکی خۆشەویستی شێرپەنجەیە و بە هێواشی گەشە دەکات. ئەم نەخۆشییە دەبێتە هۆی کێشە لە سیستەمی هۆرمۆنییەکان و کاریان دەخاتە ژێر کاریگەری.
پرۆلاکتینۆما لە هەر تەمەنێکدا ڕوودەدات، بەڵام زۆرتر لە تەمەنی ٢٠ بۆ ٥٠ ساڵیدا دەبینرێت. ئەم نەخۆشییە لە مێینەکاندا دەبێتە هۆی کێشە لە سووڕی مانگانە و نەزۆکی، لە کاتێکدا لە نێرینەکاندا دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی و کێشە لە کارکردنی ئەندامە سێکسییەکان.
ئەم نەخۆشییە گرنگە چونکە دەبێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک نەزۆکی، کێشە لە کارکردنی هۆرمۆنەکان، و لە هەندێک حاڵەتدا دەبێتە هۆی فشاری لەسەر دەمارەکانی دەوروبەری هیپۆفیز. بەڵام بە چارەسەری گونجاو، زۆربەی نەخۆشەکان دەتوانن ژیانی ئاساییان بەسەر ببەن.
هۆکارە سەرەکییەکان
- هۆکارە سەرەکییەکان:
- گەشەی نائاسایی خانەکانی بەشی پێشەوەی هیپۆفیز
- هۆکارە جینەتییەکان کە دەبنە هۆی گەشەی نائاسایی خانەکان
- کاریگەری هۆرمۆنەکان لەسەر کارکردنی هیپۆفیز
- هۆکارە یارمەتیدەرەکان:
- بەکارهێنانی دەرمانەکانی وەک ئەنتیسایکۆتیک
- نەخۆشییەکانی وەک هیپۆتیرۆیدی
- فشاری دەروونی و دڵەڕاوکێ
لێکەوتەکان
- ئاڵۆزییەکانی کورتخایەن:
- سەرئێشەی بەردەوام
- کێشە لە بینین
- کێشە لە کارکردنی تیرۆید
- کێشە لە سووڕی مانگانە
- ئاڵۆزییەکانی درێژخایەن:
- نەزۆکی
- کێشە لە کارکردنی ئەندامە سێکسییەکان
- کێشە لە کارکردنی سیستەمی هۆرمۆنی
- کێشە لە کارکردنی هیپۆفیز
warningهۆکارەکانی مەترسی
- فاکتەرەکانی گۆڕانپەزیر:
- بەکارهێنانی دەرمانەکانی وەک ئەنتیسایکۆتیک
- نەخۆشییەکانی وەک هیپۆتیرۆیدی
- فشاری دەروونی و دڵەڕاوکێ
- نەخۆشییەکانی وەک سیستەمی هۆرمۆنی
- فاکتەرەکانی ناگۆڕانپەزیر:
- تەمەن (زۆرتر لە تەمەنی ٢٠ بۆ ٥٠ ساڵیدا ڕوودەدات)
- جێندەر (مێینەکان زیاتر لە نێرینەکان تووش دەبن)
- مێژووی خێزانی نەخۆشییەکانی هیپۆفیز
- جینەتی
نیشانەکان
نیشانە باوەکان
- نیشانە سەرەتاییەکان:
- کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی
- نەزۆکی لە مێینەکان
- بەرهەمهێنانی شیر لە مەمک بەبێ هەبوونی دووگیانی
- کێشە لە سووڕی مانگانە
- کەمبوونەوەی توانای سێکسی لە نێرینەکان
- نیشانە پێشکەوتووەکان:
- سەرئێشەی بەردەوام
- کێشە لە بینین (وەک بینینی دووبەرەکی)
- کێشە لە کارکردنی تیرۆید
- کەمبوونەوەی کێشی لەش
- کێشە لە کارکردنی ئەندامەکانی دەرەوەی جەستە
دەستنیشانکردن
پێوەری ستاندارد- بۆ دیاریکردنی پرۆلاکتینۆما، پزیشکەکان چەند هەنگاوێک دەنێن. یەکەم، پشکنینی کلینیکی بۆ دیاریکردنی نیشانەکانی نەخۆشییەکە. دووەم، پشکنینی خوێن بۆ دیاریکردنی ئاستی پرۆلاکتین لە خوێندا. ئەگەر ئاستی پرۆلاکتین بەرز بێت، پشکنینی وێنەیی وەک MRI یان CT سکان دەکرێت بۆ دیاریکردنی قەبارە و شوێنی شێرپەنجەکە. لە هەندێک حاڵەتدا، پشکنینی تایبەتی وەک پشکنینی کارکردنی هیپۆفیز دەکرێت بۆ دیاریکردنی کاریگەری نەخۆشییەکە لەسەر سیستەمی هۆرمۆنی.
چارەسەر و بەڕێوەبردن
- بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پرۆلاکتینۆما بریتییە لە چەند ڕێگەیەک. یەکەم، چاودێری پزیشکی بەردەوام بۆ دڵنیابوون لە کاریگەری چارەسەرەکان. دووەم، پشکنینی بەردەوامی ئاستی پرۆلاکتین لە خوێندا. سێیەم، گۆڕانکاری لە شێوازی ژیان وەک خۆراکی تەندروست و ڕێکخستنی دەروونی. چوارەم، چاودێری کارکردنی هیپۆفیز و سیستەمی هۆرمۆنی بۆ دڵنیابوون لە تەندروستی گشتی.
یارمەتیمان بدە بۆ باشترکردنی ناوەڕۆکەکانمان